Ұлыбританияда тұрғын үй жәрдемақысы мен нақты жалдау ақысы арасындағы алшақтық ұлғайып, көптеген отбасы қиын таңдауға тап болып отыр. Мерсисайд графтығының Уиррал қаласында тұратын жалғызбасты ана Лора Брэддок үшін бұл таңдау күнделікті шындыққа айналды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
39 жастағы Брэддок екі бөлмелі пәтері үшін ай сайын 550 фунт стерлинг төлейді, бірақ тұрғын үй жәрдемақысы ретінде тек 425 фунт алады. Осылайша, ол айына 125 фунт «жалдау алшақтығын» азық-түлік және жылыту бюджетінен жабуға мәжбүр. Бұрын дүкенде жұмыс істеген ол шығынды азайтудың түрлі әдістерін қолданады: газ шотының жартысын ғана төлейді, арзан макарон мен бұршақ жейді, кейде өзі тамақтан бас тартады.
Алайда қаңтар айында бұл әдістер мен үнемі қысқарып бара жатқан бюджетті теңгеру әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол бірнеше жылдан кейін алғаш рет азық-түлік банкіне баруға мәжбүр болды. «Бұл өте қиын, стресс менің психикалық денсаулығыма әсер етеді. Шаршаған немесе аш кезде бұл бала тәрбиелеуіме де әсер етеді. Кейде күшім мүлде жоқ… Бұл қиын», – дейді ол.
Trussell азық-түлік банкілері желісінің мәліметінше, жүздеген мың төмен табысты отбасы дәл осындай қысымды сезінеді. Егер үкімет жергілікті тұрғын үй жәрдемақысын (LHA) нақты жалдау ақысына жақындатпаса, тағы да көптеген адам қайырымдылық көмегіне жүгінуге мәжбүр болады.
LHA мөлшерлемелері мен жергілікті жалдау ақысы арасындағы алшақтықтың ұлғаюы салдарынан тұрғын үй көмегін алатын жеке сектордағы жалдаушылардың жартысынан астамы (62%) соңғы алты айда ақшасы жетпегендіктен тамақ пен жылытудан бас тартқан. Trussell осылай деп есептейді.
Алшақтық осы күзде рекордтық деңгейге жетуі күтілуде. Resolution Foundation аналитикалық орталығының деректері бойынша, жеке секторда екі бөлмелі үй жалдайтын төмен табысты отбасы үшін жалдау ақысы мен LHA арасындағы орташа айырма айына 158 фунт стерлингті құрайды, ал Лондонның кейбір бөліктерінде бұл көрсеткіш айына 324 фунтқа дейін жетеді.
Trussell үкіметтен LHA-ны жергілікті жалдау ақысының ең арзан 30%-ына қайта байланыстыруды талап етеді. Ұйымның бағалауынша, бұл 2028-29 жылдарға қарай 105 000 адамды, оның ішінде 40 000 баланы ауыр қиындықтан құтқарар еді. Resolution Foundation бұл шара жылына 2 миллиард фунт стерлингке түседі деп есептейді.
Науқан жүргізушілер келесі айдағы бюджеттің алдында LHA алшақтығына – көпжылдық қатаң үнемдеу саясаты мен жеке жалдау ақысының өсуінің салдарына – назар аудармақ. Олардың пікірінше, бұл төмен табысты отбасыларға өмір сүру қымбаттығы қысымынан «тыныс алу кеңістігін» берудің тиімді жолы.
Trussell саясат жөніндегі басшысы Беатрис Орчард: «Ешкім жалдау ақысын төлеу мен дастарқанға тамақ қою арасында таңдау жасауға мәжбүр болмауы керек. Бірақ Ұлыбританиядағы жалдаушылардың саны артып келе жатқандықтан, бұл қазірдің өзінде қатал шындық. Жалдау ақысы өсіп жатқанда LHA-ны қатырып қою адамдарды азық-түлік банкілеріне итермелейді», – дейді.
Үкіметтер көбінесе жалдау ақысы мен тұрғын үй көмегін теңестіруге құлықсыз болды, өйткені үй иелері жалдау ақысын көтереді немесе жалдаушылар қымбатырақ тұрғын үйге көшеді деп қауіптенді.
Үй иесі жалдау ақысын көтеруге дайындалып жатқан болуы мүмкін деп қорқатын Брэддок бұған келіспейді: «Егер жергілікті тұрғын үй жәрдемақысы екі бөлмелі немесе бір бөлмелі пәтердің нарықтық бағасына сәйкес келсе, адамдар көшуге мәжбүр болмас еді. Бұл жай ғана олардың айды аяқтауға қиналуын тоқтатар еді, өйткені жалдау ақысы төленеді.
«Меніңше, үкімет түсінбейді… Ата-ана тұрғысынан алғанда, балаларыңыздың қауіпсіздігі мен жылуын ойлауыңыз керек. Ал олар психикалық денсаулық мәселелерінің эпидемиясы неге пайда болғанына таң қалады».
Жұмыс және зейнетақы министрлігінің өкілі: «Біз 1,5 миллион үй салу міндеттемесімен – оның ішінде әлеуметтік және қолжетімді тұрғын үйді бір ұрпақтағы ең үлкен көлемде көбейтумен – жалдау ақысының өсуі мен тұрғын үй тапшылығының салдарын шешіп жатырмыз.
«Жергілікті тұрғын үй жәрдемақысының мөлшерлемелері жыл сайын қаралады, ал болашақ шешімдер үкіметтің әлеуметтік қамсыздандыру басымдықтары мен фискалдық жағдай аясында қабылданады».