Украина негізгі одақтасы Польшамен ірі дипломатиялық жанжалға тап болды, себебі Киев Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі даулы жауынгерлердің құрметіне әскери бөлімше атады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Польша президенті Кароль Навроцкий Украина президенті Владимир Зеленскийді елдің ең жоғары мемлекеттік наградасы – Ақ бүркіт орденінен айыру мүмкіндігін қарастырып жатыр. Навроцкий орден кеңесімен кеңесіп, награданы қайтарып алу туралы шешімді «тиісті уақытта» қабылдайтынын айтты.
Жанжал Зеленскийдің өткен айдың соңында Арнайы операция күштерінің әскери бөлімшесін Украин көтерілісшілер армиясының (УПА) құрметіне атау туралы жарлық шығаруынан басталды. УПА 1940-1950 жылдары өмір сүрген.
Украинада көптеген адамдар УПА мүшелерін Кеңес Қызыл Армиясына, нацистік Германияға және Польша билігіне қарсы тәуелсіздік үшін күрескен батырлар деп санайды. Сондықтан украиндықтар үшін «Украин көтерілісшілер армиясының батырлары» атағы үлкен құрмет.
Алайда Польша УПА-ны 1943-1945 жылдары Волиньде (қазіргі Украинаның Волын облысы) этникалық поляктардың геноцидін жасады деп айыптайды. Зеленскийдің жарлығы Польшада үлкен наразылық тудырды, Навроцкий оны «бандиттер мен өлтірушілердің даңқтауы» деп айыптады.
Сын әртүрлі саяси спектрден – оңшыл радикалдардан солшыл топтарға дейін келді. Көптеген адамдар Украинаның толық ауқымды орыс басқыншылығынан қашқан миллиондаған украиндықтарға шекарасын ашқан және бір миллионға жуық босқынға баспана беруді жалғастырып жатқан Польшаға ризашылық танытпағанын сезінді.
Оппозициялық «Құқық және әділет» (PiS) партиясының кейбір депутаттары Киевпен қарым-қатынасты «түбегейлі қайта бағалауды» талап етті. Оңшыл радикалды Конфедерация партиясының жетекшісі Кшиштоф Босак Варшаваның Украина армиясы тәуелді болған Starlink спутниктік қызметтерін қаржыландыруды тоқтатуды және Украинаның ЕО-ға кіруіне тосқауыл қоюды талап етті.
Навроцкийдің өзі Зеленскийдің шешімі «Украинаның еуропалық отбасына қосылуға дайын емес екенін көрсетті» деді. Тіпті «украинашыл» саналған саясаткерлер де Зеленскийдің даулы жарлығын қатты айыптады.
Премьер-министр Дональд Туск Киевті шешімдер іздеуге шақырды: «Егер олай болмаса, бұл біздің қарым-қатынасымызды эмпатия емес, қатаң бизнес анықтайтынын білдіреді».
Украина үшін УПА – тәуелсіздік үшін күрестің символы, дегенмен Варшава Волинь қырғындарында 100 000-ға жуық этникалық поляк өлтірілгенін айтады. Топтың қызыл-қара туын бүгінде украин әскерлері майданда жиі қолданады. Зеленский жарлығында УПА атауын «ұлттық армияның тарихи дәстүрлерін қалпына келтіру мақсатында» қолданғанын айтты.
Киев Польша сынына ресми жауап бермеген, дегенмен сыртқы істер министрлігі ренжіту ниеті жоқ екенін атап өтті. Алайда Зеленскийдің кеңсе басшысы Кирилл Буданов Навроцкийдің Ақ бүркіт орденін қайтарып алу қаупінен кейін өткен демалыс күндері Варшаваға барды. Будановтың миссиясы шиеленісті азайту және дағдарысты тоқтату болды, бірақ сапар сәтсіз аяқталған сияқты, себебі оның келгеннен кейін Навроцкий орден кеңесін жинады. Тіпті Туск кейін «дипломатия нәтиже бермеді» деп мойындады.
Әдетте шетелдік сапарларды Польшаның Жешув әуежайынан жасайтын украин көшбасшысы бұл жолы Молдова арқылы Ұлыбританияға ұшуды таңдады. Туск әуежайдың Зеленский үшін жабылмағанын айтты: «Мен оған қайда және қалай ұшу керектігін айтпаймын».
Алайда сарапшылар Зеленскийдің орденнен айырылуы екі ел үшін де ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін ірі дипломатиялық үзіліске әкеп соғуынан қорқады. Поляктар арасындағы наразылық осы айдың соңында Польшаның солтүстігіндегі Гданьск қаласында өтетін Украинаның соғыстан кейінгі қалпына келтіру конференциясына көлеңке түсіруі мүмкін. Польшаның сыртқы істер министрі Зеленскийдің қатыспауы мүмкін екенін айтты.
Бақылаушылардың пікірінше, шиеленіс Украинаны қолдауды сынаған оңшыл партияларды күшейтуі мүмкін. Зеленскийге 2023 жылы сол кездегі президент Анджей Дуда берген Польшаның Ақ бүркіт ордені, егер ол наградаға «лайықсыз әрекет жасады» деп танылса, қайтарылып алынуы мүмкін. Алайда комментаторлар мұндай қадам премьер-министр Дональд Тусктің қолдауын қажет етуі мүмкін деп болжайды.
Туск жанжалды басуға тырысып, Зеленский мен Навроцкийді «тікелей және адал әңгімелесуге» шақырды. «Ынтымақтастық екі мемлекет пен ұлттың мүддесіне қызмет етеді, ал жанжал Мәскеудің мүддесіне қызмет етеді», - деді ол.