Еуропалық хабар таратушылардың тергеуі бойынша, WhatsApp желісіндегі топтық чат арқылы бүкіл әлемге жүздеген миллион еуро қолма-қол ақша жіберіліп, қылмыстық топтар мен экстремизмді қаржыландыруға мүмкіндік берген. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
532 мүшесі бар «Traders of Greater Europe» деп аталатын топтық чат клиенттері үшін трансшекаралық ақша аударымдарын ұйымдастыру үшін пайдаланылған, оның ішінде Бирмингем мен Лондон сияқты британдық қалаларға да ақша жіберілген. Бір жағдайда Брюссельден Сириядағы «Ислам мемлекеті» (ИМ) содырларына төлемдер жіберілген.
BBC кіретін Еуропалық хабар тарату одағының (EBU) тергеу журналистикасы желісі адам саудасы мен есірткі саудасында қолданылатын осыған ұқсас қолма-қол ақша аудару жүйелерінің кеңірек дәлелдерін тапты.
Топтық чатта 2022 жылдың ақпан айының соңы мен желтоқсан айы аралығында 82 000-нан астам хабарлама жіберілген. Бұл чатты алғаш рет бельгиялық тергеу судьясы Винсент Герра ашқан. Герра транзакциялар саны «таңқаларлық» және желі «бүкіл планетаны» қамтитынын айтты. Іс терроризмді қаржыландыруды тергеу ретінде басталған, бірақ «бұл транзакциялар мұхитындағы бір тамшы ғана болды».
Чат мүшелері бір-біріне араб тілінде хабарлама жіберіп, ежелгі хавала аудару жүйесін пайдаланып қолма-қол ақша төлемдерін ұйымдастырған. Хавала — бұл электрондық жазбаларсыз немесе банкноттарды физикалық тасымалдаусыз әлемнің кез келген нүктесіне ақша жібере алатын сенімді ақша брокерлерінің желісі. Жүйе әртүрлі жерлердегі екі брокердің (хаваладарлар) келісімін қамтиды: біреуі қолма-қол ақша алады, ал екіншісі алушыға сол соманы комиссияны шегеріп береді. Хаваладар кейінірек өзара есеп айырысады.
Хавала аударымдары көбінесе банктерге қол жеткізу шектеулі елдердегі отбасыларына ақша жіберетін иммигрант жұмысшылар сияқты заңды мақсаттарда қолданылады. Бірақ қылмыскерлер хавала аударымдарын банктер ірі транзакцияларды белгілейтін және күдікті әрекеттер туралы хабарлауға міндетті Swift жүйесін айналып өту үшін пайдалана алады. «Great Traders of Europe» тобы 5 000 еуродан (4 279 фунт стерлинг) асатын транзакцияларға арналған, ал төлемдер көбінесе әлдеқайда үлкен болған. Топқа қатысушылардың барлығы қылмыстық қаражатпен айналысқан деген көрсеткіш жоқ.
Хавала көптеген елдерде, соның ішінде ЕО-ның көпшілігінде заңсыз, бірақ Ұлыбританияда брокерлер HMRC-де тіркелген жағдайда заңды. WhatsApp хабарламаларының жиынтығын EBU 2024 жылы Бельгиядағы сот процесінен кейін алды, онда алты ақша жылыстатушы сотталды, оның ішінде Брюссельдегі желінің басшысы Абу Адам және оның орынбасары Абу Ахмед. Бельгия полициясы айыпталушылардың ИМ-ға ақша жібергенін анықтады, бұл содырлардың әйелдеріне Сириядағы лагерьлерден қашуға көмектесуге арналған. Абу Адамды тұтқындау кезінде оның телефонынан «Traders of Greater Europe» тобының чаты табылды.
Герра бұл «джекпот» сияқты болғанын, алып жерасты жүйесінің ішкі жұмысын ашқанын айтты. Телефонда сондай-ақ 5 еуро банкноттарының сериялық нөмірлері көрсетілген 6 000 фотосурет және 6 000 жеке куәлік фотосуреті болған. Бұл мәліметтер хавала транзакцияларында бірегей идентификациялық кодтар ретінде жиі қолданылады, ал банкноттар мен куәліктердің жалпы саны Абу Адамның кемінде 12 000 транзакция өңдегенін көрсетеді. «Бұл әуесқойлық емес, бұл кәсіби және біз елестете алмайтын деңгейде. Олар мемлекеттік қадағалаусыз банкирлер», - деді Герра.
EBU сонымен қатар Еуропадағы басқа бандылардың да қылмыстық әрекеттер үшін хавала жүйесін қолданатынын анықтады. Бұрынғы ақша жылыстатушы Фрэнк (аты өзгертілген) EBU-ға бірнеше жүз миллион еуроға жететін транзакцияларға қатысқанын айтты. Ол алғаш рет Роттердам маңындағы шағын қалашықтағы кеңседе хавала жүйесімен танысқан. Оның айтуынша, шамамен бір жарым сағат ішінде бес-алты курьер кемінде миллион еуро аударған. «Кейін білгенім, бұл тек ақша туралы емес. Бұл террорды қаржыландыру, есірткі саудасы, жезөкшелік және басқа да жаман нәрселер туралы», - деді ол.
Австриядағы істер хавала жүйесінің адам саудасы мен зорлық-зомбылықпен байланысын көрсетті. EBU желісінің бөлігі болып табылатын австриялық ORF телеарнасы тергеген бір істе австриялық полиция «Венадағы ең үлкен хавала кеңсесіне» рейд жүргізді. Ол көшедегі кәуапханада орналасқан және билік оны адам саудасы үшін төлемдер жасау үшін пайдаланған деп санайды. Операцияны жүргізген екі сириялық ағайынды адам саудасы, сондай-ақ 350 000 еуро (300 000 фунт) жоғалтқан курьерді азаптап, зорлағаны үшін айыпталды. Олар былтыр сотталып, тиісінше 18 және 8 жылға бас бостандығынан айырылды.
Австрия полициясы мен Еуропол жақында хавала арқылы қаржыландырылатын тағы бір адам саудасы желісін жойды, билік 18 ай ішінде Еуропаға шамамен 100 000 адамды тасымалдағанын айтты. Австрияның қылмыстық барлау қызметінің адам саудасын тергеу бөлімінің басшысы Джеральд Татцгерн ORF-ке азаптау адам саудасының шындығы екенін және пайданы барынша арттыру үшін де қолданылатынын айтты. Ол: «Азаптау бейнелері отбасыларға жіберіледі, егер тағы 1 000 еуро немесе бірнеше мың еуро жібермесе, онда адам - сіздің ұлыңыз, ағаңыз, әкеңіз - өледі», - деді.