Мельбурндық вьетнамдық-австралиялық демократия белсендісі Чан Хиеп өткен айда кенеттен тұтқындалғаннан кейін Вьетнамның Хошимин қаласындағы аты шулы тергеу изоляторында 51 жасқа толуын жалғыз өткізді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Ол қыркүйектің ортасынан бері хабарсыз — вьетнамдық билік оны терроризм және жеке басын куәландыратын құжаттарды қолдан жасау айыбымен ұстаған.

Дабылды бірінші болып оның әйелі Хлоя Данг көтерді: Хиеп 18 қыркүйекте Камбоджа астанасы Пномпеньден ұшатын рейсіне отырмаған, ол сол жерде адам құқықтарын қорғаушылармен кездесіп жатқан еді.

Шамамен екі апта бойы Хиеп жоғалып кеткендей болды. Содан кейін вьетнамдық билік оның түрмеде екенін, сотты күтіп отырғанын растады.

Үш аптадан астам уақыт өткен соң, Данг австралиялық биліктен Хиептің Хошиминдегі B34 сотқа дейінгі тергеу изоляторында ұсталып жатқанын білді. Бұл мекеме саяси тұтқындарға қатысты адам құқықтарын бұзғаны үшін белгілі.

«Мен одан хабар алғанша немесе оны өз көзіммен көргенше алаңдауды тоқтатпаймын», — деді Данг.

«Өткен аптада ол туған күнін тұтқында жалғыз өткізуге мәжбүр болды. Біз әрқашан бәрін бірге жасаймыз, сондықтан бұл ой мен үшін шынымен жүрек сыздатарлық», — деп қосты ол.

Данг оның дереу және сөзсіз босатылуын талап етеді.

Хиеп — Вьетнамда ұсталған соңғы австралиялық адам құқықтарын қорғаушы. Вьетнамда туған австралиялық Чау Ван Кхам 2019 жылдың қаңтарында Вьетнамда ұсталып, «терроризмді қаржыландыру» айыбымен 12 жылға бас бостандығынан айырылды — ол демократиялық «Вьет Тан» тобының мүшесі болғаны үшін айыпталған. Ол 2023 жылы төрт жылдан кейін босатылды.

Хиеп — Австралиялық адам саудасына қарсы күрес альянсын құрған фрилансер IT маманы — сонымен қатар «Вьет Тан» тобының мүшесі болды деп айыпталып отыр. Вьетнам бұл топты террористік ұйым деп сипаттайды.

Human Rights Watch бұған дейін «Вьет Танды» «Австралия сияқты көптеген елдерде ашық және заңды түрде жұмыс істейтін, бірақ Ханой оны ерікті түрде „террористік“ деп атайтын оппозициялық саяси партия» деп сипаттаған.

Вьетнам үкіметінің мәлімдемесіне сәйкес, Хиеп Камбоджа шекарасынан Вьетнамға кірген кезде тағы бір адам құқықтарын қорғаушы Нгуен Дук Туанмен бірге ұсталды. Ол да вьетнамдық, Норвегия паспорты бар.

Үшінші адам — Тай Конг Чыонг Шон — де ұсталды. Камбоджа билігі кейін үш адамды ұстауға немесе қамауға алуға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Олардың айтуынша, үшеуі Ми Куи Тай шекаралық өткелінде ұсталған.

Сыртқы істер және сауда департаменті отбасына консулдық көмек көрсетіп жатыр, бірақ құпиялылық міндеттемелеріне байланысты оның ісі туралы түсініктеме бермейді.

Сыртқы істер министрі Пенни Вонг Хиептің ісі бойынша жеке өкілдік жасағанын, бірақ «қоғам алдында не айтатынына мұқият болатынын» айтты.

«Біз аймақтағы әртүрлі саяси режимдердің жеке бостандық пен саяси бостандыққа деген көзқарасы Австралияның көзқарасынан өте өзгеше екенін білеміз», — деді Вонг жұма күні ABC-ге.

Адам құқықтарын қорғаушылар Хиеп хабарсыз, жағдайы белгісіз кезде Австралияның қоғамдық алаңда үнсіз қалуы дұрыс емес тәсіл деп алаңдайды.

Amnesty International Australia-ның стратегия және тиімділік менеджері Кьинзом Дхонгдуе адам құқықтары тобының «Вьетнамдағы адам құқықтары жағдайының нашарлауына барған сайын алаңдайтынын» айтты.

Данг, сондай-ақ Хиептің адвокаты Элисон Баттиссон, Amnesty, Human Rights Watch және басқа топтар Хиепті Камбоджада жүргенде вьетнамдық билік ұрлап әкетті деп есептейді. Егер солай болса, оның ұсталуы халықаралық құқықты бұзу болар еді.

«Бұл — австралиялық азамат үшінші елден — Камбоджадан — ұрланып, Вьетнамға күштеп әкетілген трансұлттық қысымның ауыр жағдайы», — деп мәлімдеді Баттиссон.

Вьетнам да, Камбоджа билігі де бұлай болғанын жоққа шығарады.

Дхонгдуе Австралия үкіметі тәуелсіз тергеу талап етуі керек деді, бұған дейінгі жағдайларды еске салып.

«Менің ойымша, үкімет шынымен де ашық түрде, жеке түрде, ең жоғары деңгейде сөйлеуі керек, өйткені үнсіз қалу көмектеспейді», — деді Дхонгдуе.

Кайли Мур-Гилберт 2018 жылдың қыркүйегінен бастап Иранда 804 күн ұсталып, 2020 жылдың қарашасында босатылды.

Мур-Гилберт Австралия үкіметінің оның ұсталғанын 2019 жылға дейін жарияламау шешімі оның жасырын сотта тыңшылық үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылуына әкелгенін айтты.