Уэльс, Шотландия және Солтүстік Ирландияның бірінші министрлері Вестминстер дәуірі аяқталуға жақын деп мәлімдеді. Олар Кардиффте өткен тарихи саммитте Ұлыбританияның кельт ұлттарын тәуелсіздік референдумдарына бастайтын жолға қоюды мақсат етті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Келісімге қол қойғандар

Plaid Cymru көшбасшысы Рун ап Иорверт, Шотландия ұлттық партиясының (SNP) көшбасшысы Джон Суинни, Sinn Féin вице-президенті Мишель О'Нилл және Ирландиядағы оппозиция көшбасшысы, Sinn Féin президенті Мэри Лу Макдональд дүйсенбі күні Кардиффте кездесіп, «осы аралдардағы саяси ландшафт өзгеріп жатыр» деп танитын өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.

«Біздің қозғалыстарымыздың артында серпін бар; конституциялық өзгеріс келе жатыр деп сенеміз», — делінген меморандумда. «Ешбір Вестминстер үкіметінің демократияны бұғаттауға немесе халқымыз өз тағдырын өзі шешеді деген қағидатты әлсіретуге құқығы жоқ.

«Біз британ үкіметін әрбір юрисдикцияда конституциялық өзгеріске дайындалуға, жоспарлауға және оны жүзеге асыруға көмектесуге шақырамыз».

Саммиттің маңызы

Бұл саммит — Plaid Cymru мамыр айындағы Сенедд сайлауында жеңіске жеткеннен кейінгі ағайынды партиялардың алғашқы бетпе-бет кездесуі. Бұл жеңіс сепаратистік партиялардың үш елде де үкіметке келуіне әкелді. Көшбасшылар партия, үкімет емес, ретінде бас қосып, экономикалық, энергетикалық және халықаралық ынтымақтастықты, сондай-ақ өзін-өзі анықтау мәселелерін талқылады.

Шотландия тәуелсіздігі мен Ирландияның қайта бірігуі өткен аптада жаңалықтар күн тәртібіне қайта шықты. Премьер-министр Энди Бернхэм Суинниге хат жазып, 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі референдумының қайталануы «тыйым салынған» күйінде қалатынын тағы да растады. Бұған дейін ол премьер-министрге арналған сұрақ-жауап кезінде қателесіп сөйлеген болатын.

АҚШ президенті Дональд Трамп та Ирландияға сапары кезінде Ұлыбританияның ыдырау мүмкіндігі туралы пікір білдіріп, біріккен Ирландияны көргісі келетінін және бұл «қазір болуы мүмкін» екенін айтты. Бұл күтпеген араласу британ үкіметі мен Солтүстік Ирландия атқарушы билігінің юнионистік қуат бөлісу мүшелерінің жедел қарсылығын тудырды.

Уэльстің ұстанымы

Plaid Cymru өзінің бірінші мерзімінде тәуелсіздік референдумын өткізуді жоққа шығарды, бірақ Уэльс министрлері Шотландия мен Солтүстік Ирландиямен тең дәрежедегі толық дербестендіру өкілеттіктерін іздестіруде. Бернхэм бұған «ашық» екенін айтқан.

Кардифф университетінің мемлекеттік саясат профессоры Лора МакАллистердің айтуынша, дүйсенбідегі саммит «қуатты оптика» болды және ұлтшыл партияларға бірлесіп жұмыс істеуге дайын екендіктерін көрсету мүмкіндігін берді.

«Алайда капоттың астына үңілсеңіз, осы бірінші министрлердің әрқайсысы ұмтылатын тәуелсіздік мақсаттары мен мерзімдері түбегейлі өзгеше, әрине, әр елдегі конституциялық құрылым да өзгеше», — деді МакАллистер.

«Егер Ұлыбритания қатынастарын қайта құру туралы шынайы талқылау болса, үстел басында Англияның да болуы керек... ирония сол — бізде өзін дербестендірушімін дейтін Ұлыбритания премьер-министрі бар, бірақ конституциялық мәселе ол үшін әлдеқайда күрделі».

Сауалнамалар мен жоспарлар

Соңғы сауалнамалар Шотландия сайлаушыларының 47%-ы ертең өткізілген референдумда тәуелсіздікті таңдар еді деп көрсетеді. Солтүстік Ирландияда бұл көрсеткіш 36%, Уэльсте 32%. Шотландияда тәуелсіздікті қолдау 2014 жылғы референдумнан бері 45% бен 50% аралығында болды, ал деректер Уэльс пен Солтүстік Ирландияда оның өсіп келе жатқанын көрсетеді.

Дүйсенбі күні Sinn Féin-нің Макдональд Ирландияның қайта бірігуі туралы сауалнама 2030 жылға дейін өтеді деп күтетінін айтты, ал SNP алдағы бес жыл ішінде екінші референдум өткізуді қалайды.

Бернхэм келесі айда үш бірінші министрмен кездесуі күтілуде.

Ұлыбритания үкіметінің өкілі былай деді: «Премьер-министрдің Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияның бірінші және орынбасар бірінші министрлерімен жұмыс істеу тәсілі серіктестік пен ынтымақтастыққа негізделген.

«Ұлыбритания үкіметі конституциялық пікірталастарға немесе одан әрі референдумдарға араласудың орнына, отбасылар үшін ең маңызды мәселелерді шешуге — тұрмыстық қаржыларға түсетін қысымды жеңілдетуге және экономикалық қауіпсіздікті арттыруға баса назар аударуда».