АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс сәрсенбі күні Вашингтонда Республикашылдардың аралық сайлаудағы жеңілісін Иран соғысына тікелей байланыстырып, 2028 жылғы президенттік сайлау алдында Дональд Трамптан алшақтауға тырысқанын көрсетті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Вэнс X әлеуметтік желісінде жариялаған 600 сөзден тұратын мәлімдемесінде Трамптың 2024 жылғы сайлаушылары аралық сайлауда Республикашылдардан бас тартқанын мойындады. «Біздің жеңілісіміздің себебі – соғыс», – деп жазды ол. «Президенттің өзі кеше түнде осылай деді».
Сейсенбі түні және сәрсенбі күні берген сұхбаттарында Трамп соғысты қорғап, бірақ Демократтардың АҚШ Өкілдер палатасы мен Сенаттағы бақылауды қолға алуына әсер еткенін мойындады.
Вэнстің Иран соғысына қатысты көзқарасы Вашингтонда жасырын емес. АҚШ пен Израиль ақпан айында Тегеранға шабуыл жасағаннан бері ол қақтығысты бірнеше рет қолдағанымен, әкімшілік шенеуніктерімен жеке кездесулерде қарсылық білдіргені хабарланған. Алайда бұл келіспеушіліктер қазірге дейін көпшілікке жария болмаған.
Трамп пен партия ауыр сайлау жеңілісіне ұшырағаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, Вэнс соғысқа кіру шешімі айқын саяси қателік болғанын ашық айтты. «Егер бұл соғысқа тұрарлық болды, келесі 6 жылға Сенаттан айырылу осыған тұрарлық болды деп дәлелдегіңіз келсе, онда дәлелдеңіз. Бұл – төлеуге тұрарлық шығын деп айтыңыз. Келісіңіз немесе келіспеңіз, бұл кем дегенде адал», – деді Вэнс.
Бұл – АҚШ-тың жақын тарихында қызметтегі вице-президенттің президенттен сыртқы саясаттың маңызды мәселесінде осыншалықты күрт алшақтауының сирек кездесетін жағдайы.
Одан да үлкен тосынсый: әдетте аға кеңесшілерінен берілдікті талап ететін Трамп Вэнспен келісіп, аралық сайлаудың нәтижесін «негізінен» соғыс шешкенін мойындады. Ол бұрынғы таңдауға тап болса, «қайтадан жасайтынын» қосты.
Бұл Трамптың – кеңесшілерінен берілдікті жоғары бағалайтын – Вэнс президенттік науқан бастаса, оған кең өріс беруі мүмкін екенін көрсететін алғашқы белгі болды. «Мен оның бұған қалай қарайтынын білемін. Меніңше, бұл – меніңше, бұл қалыпты жағдай», – деді Трамп журналистерге Вэнстің соғысты айыптаған жазбасы туралы сұраққа жауап беріп. «Мен бұған кіріскенде білдім, біз олардың ядролық қаруға ие болуына жол бермедік, және олар ешқашан ядролық қаруға ие болмайды».
Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығының сыртқы саясат жөніндегі сарапшысы Дэниел Байманның айтуынша, Вэнстің мәлімдемесі «Трамптан алшақтаудың бір жолы» болып көрінді. Байман Вэнс президенттікке ұмтылса, Трамппен қарама-қарсылық көрсету нәзік тепе-теңдікті талап ететінін қосты.
Бұл тепе-теңдік Вэнстің жазбасында байқалды. Вице-президент Трамптың есімін атаған жоқ және сайлау нәтижелерін талдауының көп бөлігін аты аталмаған сауалнама жүргізушілерге теліді.
«Вэнс суға аяғын батырып, не істейтінін көргісі келді», – деді BBC-ге Республикашыл стратег Эшли Дэвис.
Иран соғысын сынаудан бөлек, Вэнс сайлаушыларды қайтару стратегиясын төрт тармаққа жинақтап, ықтимал президенттік науқанның жоспарын ұсынды: «1) Соғысты тоқтату 2) Өмір сүру құны/инфляцияға назар аудару 3) Американы бірінші орынға қою 4) Израильмен қарым-қатынасымызды өзгерту».
Бұл тізім Вэнстің ұлттық саяси сахнаға шыққаннан бергі дүниетанымын жинақтап, болашақ сайлауалды сөзінің негізгі дәлеліндей оқылады.
BBC Вэнстің кеңсесіне пікір алу үшін хабарласты.
Әрине, келесі президенттік сайлауға әлі екі жыл бар. Вэнс сайлауға түспекші, бірақ ресми шешім қабылдаған жоқ, көмекшілері ол әлі ойланып жүргенін айтады.
Вэнстің Трамптан қаншалықты алшақтағаны да пікірталас тудырады. The New York Times газетінің хабарлауынша, Вэнс хабарламаны интернетке жарияламас бұрын Трампқа көрсеткен. Трамп болса, ойын өзгертіп, Вэнстен немесе басқа біреуден ешқандай келіспеушілікке жол бермейтінін ашық айтуы мүмкін.