Венгрияда Виктор Орбанның бұрынғы оңшыл үкіметіндегі екі министр жеке-жеке миллиондаған еуроны жымқырды және пара алды деген күдікпен ұсталды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Прокуратура сейсенбіде Орбанның мәдениет министрі әрі Фидес партиясынан әлі де депутат болып отырған Балаж Ханко дүйсенбі күні кешке қамауға алынғанын мәлімдеді. Ханко қаражатты жымқырды деген күдікке ілінген. Ол өзінің кінәсін жоққа шығарды.
Фидестің одақтасы КДНП-дан депутат, 2014–2018 жылдары ұлттық даму министрі болған Миклош Сестак та дүйсенбіде пара алу туралы тергеу аясында ұсталды. Ол да кінәсін жоққа шығарды.
«Кеше маңызды күн болды», — деді Венгрия премьер-министрі Петер Мадьяр сейсенбіде. Оның Тиша партиясы сәуірдегі сайлауда Орбанның 16 жылдық билігі кезіндегі сыбайлас жемқорлық пен қызметті асыра пайдалануды тергеуге уәде беріп, жеңіске жеткен болатын.
«Онжылдық өтіріктен кейін, алғаш рет миллиондаған венгр нағыз билік ауысуы мен заң алдындағы теңдіктің не екенін сезінді», — деді Мадьяр әлеуметтік желіде. «Венгрия енді салдарсыз ел емес».
Бұл тұтқындаулар Венгрия парламенті дүйсенбіде Ханко мен Сестактың, сондай-ақ Мадьярдың иммунитетін тоқтатуға дауыс бергеннен кейін бірнеше сағат өткен соң болды. Мадьяр өзінің иммунитетін «мінезге қастандық» деп атаған айыптаудан ақталу үшін алып тастауды өзі сұраған еді.
Орбан дәуіріндегі министрлерге қатысты жемқорлық тергеулері бұрынғы үкіметтегі жоғары лауазымды тұлғаларға қарсы алғашқы істер. Ал Мадьяр 2024 жылы түнгі клубта өзін түсіріп жатқан адамның телефонын жұлып алып, Дунай өзеніне лақтырды деп айыпталуда.
Премьер-министр өзінің әрекетін ұрлық деп санамайтынын мәлімдеп, 300 еуро (260 фунт) өтемақы талап етілетін бұл істі «жалған» деп атады. Ол өз әрекеттері үшін жауапкершілікті мойындайтынын, бірақ қылмыс жасағанын жоққа шығаратынын айтып, прокуратураны экс-министрлердің жемқорлық істерін «саяси мінезге қастандықпен» шатастырғаны үшін сынға алды.
Мадьяр соңғы жылдары Орбан басқарған үкіметтер кезінде сыбайлас жемқорлық пен мемлекеттік қаражатты жымқыру Венгрияның ЖІӨ-нің 8%-нан 10%-ға дейінгі бөлігін құрағанын бірнеше рет айтқан. Орбан он бес жылдан астам билікте болған кезде жемқорлық пен мемлекеттік ақшаны ашық ұрлауға жол бергенін бірнеше рет жоққа шығарған.
Прокуратура Ханконы Венгрияның ұлттық мәдени қорынан (NKA) 17,3 миллиард форинт (47 миллион еуро) мемлекеттік қаражатты қылмыстық жолмен жымқыруға басшылық етті деп айыптайды. Ақша Фидеспен байланысы бар суретшілер мен топтарға жіберіліп, оның 2026 жылғы сайлау науқанын қаржыландыруға жұмсалған.
«Менің ар-ожданым таза, бұл саяси көрсету соты», — деді Ханко тұтқындалуынан сәл бұрын Орбанның Facebook парақшасында тікелей эфирде.
Шілдеде полиция Фидестің кеңселеріне тінту жүргізіп, NKA-дағы «қаражатты жымқыру және басқа да қылмыстық құқық бұзушылықтарға» байланысты партияның интернет-серверлерін тәркіледі. Бұл Орбанның билікті партиясын «заңды түрде өмір сүре алмайтын» етіп көрсету үшін жалған тергеу жүргізді деп айыптауына әкелді.
Прокуратура сондай-ақ Сестакты Венгрияның мемлекеттік автобус компаниясы аясындағы көлік сатып алуға, сондай-ақ мемлекеттік құрылыс жобаларына байланысты 12 миллиард форинттен (32,6 миллион еуро) астам пара мен кері қайтарым алды деп күдіктенеді. Іс екінші қол автобустарды асыра бағамен сатып алуға қатысты.
Бөлек, Мадьяр үкіметі жемқорлыққа қарсы күрес аясында құрған Венгрияның ұлттық активтерді қорғау және қалпына келтіру кеңсесі дүйсенбіде өзі шешуді жоспарлап отырған алғашқы төрт істі жариялады.
Кеңсенің мәлімдемесінде бірінші іс «жұмысқа орналасу үшін тұруға рұқсат алу мақсатында саяси байланыстарды сатуға» қатысты болды, ал екінші іс саябақтарды күтіп ұстау мен қоғамдық тамақтандыруға жергілікті кеңес шығындарына байланысты жемқорлыққа қатысты.
Үшінші іс «мемлекеттік компания мен мемлекеттік инвестицияларға» қатысты және Венгрияның ең бай бизнесмендерінің бірі, жылжымайтын мүлік магнаты Даниэль Йеллинекке байланысты, делінген мәлімдемеде.
Йеллинек басқаратын жылжымайтын мүлік компаниясы оның билік органдарымен толық ынтымақтасатынын мәлімдеді. «Біздің ұстанымымыз — Йеллинек мырза осы мәселеге байланысты ешқандай құқық бұзушылық жасаған жоқ. Тергеу мұны растайды және оған қарсы іс қысқа уақытта тоқтатылады деп сенеміз», — делінген компанияның осы айдағы мәлімдемесінде.
Төртінші іс Орбан дәуірінде шетелдік субъектілердің Венгрияға «негізсіз саяси араласуын» бақылау үшін құрылған, Мадьяр үкіметі маусымда таратқан егемендікті қорғау кеңсесіндегі «негізсіз үгіт-насихат және іс-шара шығындарына» қатысты.