Венгрия президенті Тамаш Шуйок премьер-министр Петер Мадьярдың билеуші Тиса партиясы қабылдаған конституциялық түзетуге қол қойып, қызметінен кетуге келісті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Түзету Шуйоктың өкілеттігін дереу тоқтатады, себебі қоғамның бұрынғы премьер-министр Виктор Орбанның ұлтшыл Фидес партиясының заң шығарушылары 2024 жылдың басында сайлаған президентке «сенімінен айырылғаны» айтылған.
Шуйок заңның әрпіне сәйкес келетіндіктен, оны бекітуден басқа таңдауы жоқ екенін айтты. Алайда бұрынғы конституциялық сот судьясы реформаның Венгриядағы заң үстемдігіне зиян келтіргенін ескертті.
Ол сенбі күні: «Конституцияның он жетінші түзетуі Венгрияның конституциялық демократиясында бетбұрыс болды. Заң үстемдігін ашық бұза отырып, мемлекеттік лауазым иелерін қызметінен алу демократия, биліктің бөлінуі және заң үстемдігінің конституциялық құндылықтарына терең жара салатын жағымсыз прецедент жасайды», - деді.
Түзету Мадьярдың сәуір айындағы сайлауда оңшыл көшбасшыны жеңіп, Орбанның билік тіректерін бұзу жөніндегі күш-жігерінің бөлігі болды. Сыншылар 16 жыл билікте болған кезінде демократиялық институттарды әлсіретті деп айыптайтын Орбан Facebook-те реформаларды сынға алды.
Ол: «Тирания енді қауіп емес, шындық. Егер мұны президентке жасауға болатын болса, ертең ешкім қауіпсіз болмайды», - деді.
Фидес партиясы сәуірдегі сайлауда жеңіліске ұшырағаннан бері бірқатар жоғары лауазымды тұлғалардың отставкасына және қоғамдық қолдаудың төмендеуіне тап болды. Парламентте Мадьярдың орталық-оңшыл Тиса партиясы үштен екі көпшілікке ие, бұл кез келген заңды өзгертуге мүмкіндік береді. Жаңа президентті парламент сайлайды, ол жаңа конституция күшіне енгенге дейін немесе ең көбі бес жыл қызмет етеді.
Шуйок түзетуге қол қойғаннан кейін, Мадьяр парламент спикері Агнеш Форстхоффер дүйсенбіден бастап уақытша президент міндетін атқаратынын айтты. Мадьяр Facebook-тегі жазбасында: «Осы шешімдермен біз Орбан режимінің венгр халқынан тартып алуға көп жылдар бойы тырысқан нәрсені қалпына келтіріп жатырмыз. Билікті шектеуге болатынына, мемлекеттік активтерді қайтаруға болатынына және мемлекеттің өз азаматтарына, еркін венгр азаматтарына қайтадан қызмет ете алатынына сенімділік», - деді.
Түзету сонымен қатар заң шығарушылар үшін 12 жылдық мерзімдік шектеуді енгізеді және конституциялық сот судьялары үшін 70 жаста зейнеткерлік жас белгілейді, бұл соттың қазіргі төрағасы, Орбанның одақтасы Петер Полтты зейнеткерлікке шығуға мәжбүр етеді, деп хабарлады Reuters. Мадьяр Шуйокты негізгі мәселелер бойынша ұлттық бірлікті білдіре алмады және Орбан мен оның үкіметінің мүдделеріне қызмет етті деп айыптап, бірнеше рет отставкаға кетуге шақырған болатын.