Венгрия парламенті 73 жастағы беделді судья, бұрынғы Жоғарғы сот төрағасы Андраш Баканы мемлекет басшысы етіп сайлады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Венгрия президенті негізінен рәміздік рөл атқарады, бірақ Баканың билігі дауылды болады деп күтілуде. Оның міндеті — премьер-министр Петер Мадьярдың бұрынғы премьер Виктор Орбан құрған экономикалық және саяси билік жүйесін ыдырату әрекеттерін бақылау. Сондай-ақ ол 2011 жылғы Орбан конституциясын алмастыратын жаңа конституцияны жазу процесін басқарады.

«Біз жаңа Венгрияны кекпен құра алмаймыз», — деді Андраш Бака парламентте, ол 140 дауыспен 6 дауысқа қарсы сайланғаннан кейін.

«Қоғамның көпшілігі қазір азаттық пен үміт сезімінде. Басқалары көңілсіздік пен белгісіздікті сезінеді», — деді ол. «Демократиялық қоғамда бұл ауытқу емес, табиғи жағдай».

Орбанның «Фидес» партиясының барлық 51 депутаты дауыс беру алдында залдан шығып кетті, бұл өткен айда олардың үміткері Тамаш Шуйоктың қызметтен кетірілуіне наразылық ретінде.

Андраш Бака өз сөзінде жаңа конституцияны жасауда мүмкіндігінше кең пікірталас өткізуге уәде берді.

Биылғы мамыр айының басында билікке келген Мадьяр үкіметі Орбанның мұрасына қарсы әрекеттерді дереу бастады. Жиырма жеті заң қабылданып, конституцияға екі түзету енгізілді.

Орбанның жарлықпен басқаруына негіз болған төтенше жағдайлар — мигранттар, COVID-19 және Украинадағы соғыс — барлығы жойылды.

«Фидес» үкіметі сыншыл журналистер мен үкіметтік емес ұйымдарға шабуыл жасау үшін қолданған Егемендікті қорғау кеңсесі жойылып, оның орнына Ұлттық активтерді қайтару және қорғау кеңсесі құрылды. Бұл кеңсе бұрынғы үкімет кезінде мемлекет қаражатын ұрлады деп айыпталған адамдарды тергеу және қудалау үшін кең өкілеттіктерге ие.

«Фидес» Tisza үкіметін «тирания» орнатуда деп айыптайды. Бір қызығы, олар Баканы 2011 жылы Жоғарғы сот төрағасы қызметінен, оның заң үстемдігін бұзу әрекеттеріне қарсы тұруы үшін шеттеткен болатын.

Қоғамдық радио мен телеарналар 9 шілдеден бері эфирге шықпай тұр, себебі жаңалықтар бағдарламалары қайта құрылуда. Мақсат — олардың «Фидес» дәуіріндегі үкімет насихаты рөлінен тәуелсіздігін қалпына келтіру.

Басқа маңызды өзгерістер конституцияның 16 және 17-түзетулерімен енгізілді: премьер-министрдің өкілеттігі екі мерзіммен, ал депутаттардың үш мерзіммен шектелді. Сондай-ақ «Фидес» алып тастаған Конституциялық соттың парламент актілерін бақылау қабілеті қалпына келтірілді.

Егер Tisza көпшілігі Баканы бағынышты президент деп күтсе, олар қатты қателесуі мүмкін. BBC-ге берген сұхбатында ол депутаттардың мерзімін шектеуге қарсы екенін, бұл сайлаушылардың өкілдерін еркін таңдау құқығына қол сұғу деп білдіретінін айтқан.

Бака Страсбургтегі Еуропалық адам құқықтары сотында 17 жыл венгр судьясы болып қызмет етті. «Мен саяси адам емеспін», — деді ол BBC-ге өткен айда. «Мен саясатқа кәсіби, құқықтық ойлау жолымен келдім».

Бака бүгін өтпелі тұлға ретінде сайланды. Конституциялық түзетуге сәйкес, жаңа президент жаңа конституция күшіне енгенге дейін немесе ең көбі бес жылға дейін қызмет етеді.

Сейсенбіде парламентте сөйлеген Бака венгрлердің күшті көшбасшыларға сену үрдісіне қарсы тұруға ниетті екенін айтты. «Мемлекет өзі үшін емес, халық үшін бар», — деді ол сөзінің соңында.