Ұлыбритания Қытайға қатысты саясатын «жүріп отырып» жасап жатыр және өз стратегиясын Вашингтон немесе Бейжің белгілеп беру қаупіне тап болып отыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қауымдар палатасының бизнес, инновация, ғылым және сауда жөніндегі іріктеу комитетінің тергеуі Лейбористік партияның 2024 жылдан бері тұтас стратегия қалыптастыра алмауы Ұлыбритания үшін Қытаймен қарым-қатынаста «екі әлемнің ең жаманын біріктіргенін» атап өтті.
Комитет төрағасы, лейбористік депутат Лиам Бирн Ұлыбританияның Қытай саясаты ЕО-мен бизнесіне де қауіп төндіріп, ірі өндірістік келісім-шарттардан «оқшаулану» қаупін тудырып отырғанын айтты.
Баяндамада үкімет британдық бизнеске коммерциялық мүмкіндіктер ұсына алмайтыны, сонымен қатар Қытаймен қарым-қатынастағы «сандық өлшемсіз, басқарылатын тәуекелге ұлғаюын» бақылай алмайтыны анықталды.
«2024 жылы жаңа үкімет Қытайға қатысты стратегиялық, ұзақ мерзімді, дәйекті Ұлыбританиялық тәсілді уәде етті. Ол орындалмады», – делінген баяндамада. «Британия Қытаймен өз қарым-қатынасын өзі қалыптастыруы керек, әйтпесе бұл қарым-қатынас біз үшін Вашингтонда немесе Бейжіңде қалыптасу қаупі бар».
Соңғы 10 жылда Ұлыбританияның Қытаймен қарым-қатынасы өзара іс-қимылдың жетіспеушілігімен ерекшеленді. Кир Стармер қаңтарда Тереза Мэйдің 2018 жылғы сапарынан кейінгі алғашқы ресми сапармен Қытайға барды.
Бұл сапар «дипломатиялық мұз дәуірін» аяқтау әрекеті ретінде жарияланған болатын. Алайда 2018 жылдан бері Қытай экспорттық бумнан пайда көріп, бұл қазір деиндустрияландыру қаупін күшейтіп, кибертыңшылық пен ұлттық қауіпсіздікке қатысты бұрыннан бар терең алаңдаушылықты үдетіп отыр.
Депутаттар баяндамада Бейжіңмен сауданың артықшылықтарын мойындады: британдық компаниялар Қытайда табысты жұмыс істеп, «өсуге ұмтылады» және елдің «әлемдік деңгейдегі» инновацияларынан үйренуге ниетті. Сонымен қатар, тұрмыстық табыс қысылған кезде тұтынушылар арзан импорттан ұтыс алады, электр көліктері осының жарқын мысалы.
Алайда Бирн үкіметтің бытыраңқы тәсілін қатты сынға алды.
«Үкімет Қытай саясатын жүріп отырып жасап жатқанда, Британия бизнесі болашақты жоспарлай алмайды. Министрлер айқындық пен дәйектілікке уәде берді. Оның орнына біз мүмкіндіктерді жоғалтып, тәуекелдерді басқармай, шешімдерді соңғы сәтке қалдырып отырмыз», – деді ол.
Комитет наурыз айындағы шешімді мысалға келтірді: қытайлық Ming Yang компаниясына Шотландияда 1,5 млрд фунт стерлингтік жел энергетикасы қондырғысын салуға тыйым салынды. Бұл шешім көпжылдық келіссөздерден кейін, нақтыламаған қауіпсіздік тәуекелдеріне байланысты қабылданды. Шотландияның бірінші министрі Джон Суинни Энди Бернхэмді Стармердің шешімін қайта қарауға шақырды.
Баяндамада бұл шешім, сондай-ақ British Steel компаниясын қытайлық иелерінен төтенше жағдайда сатып алу «реактивтілік, дәйексіздік және ашықтықтың жоқтығымен» сипатталды.
Комитет жаңа стратегия бойынша жұмысты әділетсіз бәсекелестікке қарсы жаңа сауда қорғаныс шараларын ресми дайындаумен біріктіру керек деп есептейді. Оған электр көліктеріне ықтимал баждар да кіреді, Даунинг-стрит мұны жоққа шығарған жоқ.
Баяндама «ойынның жаңа айқын ережелерін» құруға және қытайлық инвестицияларға жабық салалар үшін «қызыл аймақ», ал сауданы ынталандыру керек аймақ үшін «жасыл аймақ» белгілеуге шақырады.
Бирн Қытай стратегиясын шұғыл мәселе деп атады, өйткені «Еуропа тез өзгеріп жатыр» және «Бейжіңге қатысты батылданып, Вашингтоннан сақтана отырып, жаңа сауда қорғаныс шараларын ұсынып отыр».
Жаңа заңдар «Британияны ЕО сауда қабырғаларының сыртында қамап, бізді ең үлкен нарығымыздан оқшаулауы мүмкін».
Бирн үкімет «ЕО-мен динамикалық сәйкестендіруді қарастыруға дайын болуы керек» дейді, оның ішінде электр көліктеріне баждар «британдық фирмаларға ЕО-ның Made in Europe жобасында орын қамтамасыз ету және Қытайдың үстемдігіне қарсы тұру үшін баға ретінде» қарастырылуы мүмкін.
Ұлыбритания қазірдің өзінде электр көліктеріне баждар бойынша ЕО-мен сәйкестенуге қысым көріп отыр, бірақ бизнес министрі Джонатан Рейнольдс шешімді Ұлыбританияның мүддесіне сай қабылдайтынын айтты.
ЕО Қытайдың электр көліктеріне баж салығын енгізіп, Қытайдан импортталатын гибридті автомобильдер санын шектеп, қазір Қытай сауданы қаруландырған жағдайда импортты бұғаттайтын «өшіру түймесі» туралы Франция-Германия ұсынысын қарастырып жатыр. Қытай былтыр сирек кездесетін минералдар мен чиптер экспортын шектеу арқылы осылай істеген болатын. «Ұлыбританияның серіктестері одан әрі және жылдамырақ қозғалып отыр», – деп атап өтті баяндамада.
Қытай қазір әлемнің қалған бөлігімен саудада былтырғы рекордтық 1,19 трлн доллар профицитті басып озуға бет алған. Оның 2026-2030 жылдарды қамтитын соңғы бесжылдық жоспары Қытайдың электр көліктері, батареялар, жел турбиналары, сутегі және күн панельдері сияқты жоғары құнды жасыл экспортты стратегиялық кеңейтуде қайда бет алып отырғанын көрсетеді.