Ұлыбритания, Канада және Австралия Израильдің 2024 жылы Газадағы World Central Kitchen (WCK) көмек көлігіне жасалған шабуылдарға қатысты қылмыстық тергеу жүргізбеу туралы шешімін «ұят» деп сипаттады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Құрбан болғандардың арасында үш британдық, бір поляк, бір австралиялық, бір канадалық және бір қос АҚШ-Канада азаматы болды.
Үш елдің сыртқы істер министрліктерінің бірлескен мәлімдемесінде: «Бұл оқиғаның құрбандары мен олардың отбасылары әділдік пен жауапкершілікті қажет етеді, біз олардың атынан жауап іздеуді жалғастырамыз», — делінген.
Бұған дейін Израильдің Австралиядағы елшісі Хиллел Ньюман бұл шешімді қорғап, «қылмыстық ниет болмағандықтан, қылмыстық жауапкершілік те жоқ» деп мәлімдеді.
Мәлімдемеде 2024 жылғы 1 сәуірде Израиль қорғаныс күштері (ЦАХАЛ) Газадағы азаматтарға азық-түлік жеткізіп жатқан WCK көлігіне оқ жаудырғаны айтылған.
«Осыдан бері екі жылдан астам уақыт ішінде біз Израильді істі жылдам әрі мұқият қарастыруға және жауаптыларды жауапкершілікке тартуға шақырып келеміз», — делінген мәлімдемеде.
Үш ел Израильдің бұл хабарламасы Дүниежүзілік гуманитарлық күніне сәйкес келгенін, «әлем гуманитарлық қызметкерлердің ерлігі мен құрбандығын құрметтеген кезде» бұл әсіресе өрескел екенін атап өтті.
Сондай-ақ WCK шабуылы Газадағы «есепсіз қалған сансыз оқиғалардың бірі ғана» екені, Газа «көмек жеткізу үшін ең қауіпті орын» болып қала беретіні, 2025 жылы 186 гуманитарлық қызметкердің қаза тапқаны айтылған.
Ол Израильді халықаралық гуманитарлық құқық бойынша міндеттемелерін орындауға және гуманитарлық қызметкерлердің өз жұмысын қауіпсіз атқаруын қамтамасыз ету үшін көбірек күш салуға шақырды.
Сәрсенбідегі мәлімдемесінде ЦАХАЛ көлікпен бірге жүрген қарулы күзетшінің болуы жөнелту алдында оларға хабарланбағанын және оның қателесіп ХАМАС жауынгері деп танылғанын айтты. Сондай-ақ ол көліктің әскерилермен келісілген бағыттан ауытқығанын айыптады.
Өлімге әкелген процестегі «елеулі кемшіліктерге» қарамастан, «командирлердің шешімдері қылмыстық теріс қылыққа негізделген күдік тудырмады», — деді ЦАХАЛ.
Үш елдің мәлімдемесіне дейін Австралия Хиллел Ньюманды шақырды. Австралияның сыртқы істер министрі Пенни Вонг елі Израиль үкіметінің шешіміне «ашуланғанын» айтты.
Ол сондай-ақ шабуылдар туралы әлі де көптеген «жауапсыз сұрақтар» бар екенін, соның ішінде көлікке бірінші соққы «апатты қателік» болса, неліктен бірнеше минут ішінде тағы екі соққы жасалғанын атап өтті.
Польшаның сыртқы істер министрлігі де бейсенбіде «өте ренжігенін» білдіріп, Израильдің Варшавадағы елшісін шақырды.
World Central Kitchen негізін қалаушы Хосе Андрес бұл шешімді «қате» және «бәріміз үшін ауыр» деп сипаттап, тәуелсіз комиссия құруды талап етті.
Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Ұлыбритания, Австралия және Канаданың соңғы мәлімдемесіне жария түрде жауап берген жоқ, бірақ ол бұған дейін әскерилер еріктілерді «әдейі емес» өлтіргенін айтқан болатын.
Бұл мәлімдеме Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Эд Милибанд пен Израильдің сыртқы істер министрі Гидеон Саар арасындағы Батыс жағалаудағы стратегиялық маңызды аймақта шамамен 1200 тұрғын үй салуға тендер жариялау жоспарына байланысты өткір сөз алмасудан кейін жасалды.
Израиль елді мекендері халықаралық құқық бойынша заңсыз, ал Иерусалимнің шығысындағы E1 аймағында құрылыс салу жоспарлары бұрыннан халықаралық деңгейде айыпталып келеді.
Милибанд тендердің жариялануын «қабылданбайтын және жойқын әрекет» деп айыптап, Израильді «E1 жоспарларын дереу тоқтатуға, тендерді қайтарып алуға және барлық елді мекен құрылысын тоқтатуға» шақырды.
Жауап ретінде Саар әлеуметтік желіде Милибандтың мәлімдемесін «толығымен» қабылдамайтынын айтты.
«Яһуди халқының Исраил жерінде өмір сүруге құқығы бар, британдықтардың Лондонда және бүкіл Ұлыбританияда өмір сүруге құқығы сияқты», — деп жазды ол.
ЦАХАЛ WCK көлігіне жасалған шабуылдарға қатысты қылмыстық тергеу жүргізбеу туралы шешім қабылдағанымен, сол мәлімдемеде ол 2024 жылы Газада бес жасар палестиналық қыз Хинд Раджаб пен оның алты туысын израиль әскерлерінің өлтіруіне қатысты қылмыстық тергеу жүргізетінін жариялады.
Сондай-ақ ол 2025 жылдың наурызында 15 палестиналықтың, оның ішінде медиктер мен БҰҰ қызметкерінің өлтірілуін де осыған ұқсас тергеуге алатынын айтты. Олардың денелері бір аптадан кейін жаншылған көліктердің қасындағы таяз қабірлерден табылған болатын.