Президент Дональд Трамп Иранмен келісім жасалып, Ормуз бұғазының «ашылғанын» жариялағанымен, кеме қозғалысы әлі де қалпына келмеген. BBC Verify талдауы бойынша, келісім жарияланғаннан бері бұғаздан небәрі жеті кеме өткен, ал 580-ге жуық кеме Парсы шығанағында күтіп тұр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Тегеран 28 ақпандағы АҚШ пен Израиль соққыларынан кейін әлемдегі мұнай мен газдың бестен бір бөлігі тасымалданатын Ормуз бұғазын тиімді түрде жауып тастаған еді. Сарапшылар қозғалыстың қалпына келуіне үш негізгі кедергі бар дейді: қауіпсіздік, миналар және алымдар.
Қауіпсіздік мәселесі
MarineTraffic деректері бойынша, Парсы шығанағында 250-ден астам танкер және 330-дан астам жүк кемесі бар. Танкерлердің шамамен 75%-і қозғалмай тұр. Спутниктік суреттер көрсеткендей, олардың көбі Сауд Арабиясы, Ирак және БАӘ-дегі ірі мұнай экспорттық терминалдарының жанында жиналған. Кемелердің жалпы саны одан да көп болуы мүмкін, өйткені көптеген кемелер өз орналасуын хабарламайды.
«Қозғалыс қайта жанданған кезде біз ең алдымен шығанақ ішінде қамалып қалған кемелердің кетуін көреміз», - дейді Kpler сауда-талдау фирмасының аға мұнай сарапшысы Навин Дас. Бірақ әзірге бұл болып жатқан жоқ.
EOS Risk Group компаниясының дағдарысты басқару жөніндегі менеджері Мартин Келли: «Қазіргі жағдайда Ормуз бұғазы арқылы өту үшін өте батыл капитан қажет», - деді.
Иран ақпан айының соңынан бері бұғазды жауып, рұқсатсыз өтуге тырысқан кемелерге оқ атқан. АҚШ 13 сәуірде Иран порттарына теңіз блокадасын енгізіп, тоғыз «талапқа сай емес кемені» залалсыздандырған. Трамп блокаданы «дереу алып тастау» туралы айтқанымен, кейін ол Иранмен келісімге қол қойылғанша сақталатынын мәлімдеді.
Миналар қаупі
Иран қақтығыстың басында жағалауына немесе аралдарына шабуыл жасалса, «теңіз миналарының әртүрлі түрлерін, соның ішінде жағадан шығарылатын қалқымалы миналарды» орналастыратынын ескерткен. Көпұлтты Біріккен теңіз ақпарат орталығы мен Оманның теңіз қауіпсіздігі орталығы «қалқымалы» нысандар туралы ескертулер жасаған. АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иранның «Ормуздың үлкен бөлігін миналағанын» айтқан.
Халықаралық теңіз ұйымының бас хатшысы Арсенио Домингес миналарды жою кеме қозғалысын қалпына келтірудің маңызды қадамы екенін айтты. Сарапшылар бұл процесс 30 күннен алты айға дейін созылуы мүмкін дейді. «Біз мүлде білмейміз және бұл белгісіздік өте алаңдатады», - деді Тәуелсіз танкер иелері халықаралық қауымдастығынан Филлип Белчер.
Оңтүстік маршрут, Оманға жақын жол, миналардан таза болып көрінеді. Мина іздеуші кемелер баяу жылдамдықпен, сағатына екі-үш түйінмен жүріп, су астын зерттейді. Ұлыбритания мен Франция әскери кемелерін аймаққа жіберген.
Алымдар мәселесі
Иран бұғаздан өту үшін алым алуды жоспарлап отыр. Бұл кеме иелері үшін қосымша шығын туғызады. Дәл қазір ешкім бірінші болып өтуге дайын емес. «Біз әлі де күту режимін көріп отырмыз. Ешкім бірінші болып тәуекелге барғысы келмейді», - дейді Дас. Кейбір грек компаниялары сияқты тәуекелге дайын иелері сәтті өтіп, басқаларға сенім ұялатуы мүмкін.
Көптеген капитандар сәуір айының басында Иран сыртқы істер министрі бұғаздың толық ашық екенін жариялаған оқиғаны еске алады. Бір күннен кейін Иран билігі бұғаздың жабылғанын айтып, 33-тен астам кеме кері бұрылуға мәжбүр болды, ал бірнешеуіне оқ атылғаны хабарланды.
«Біз бірнеше күн, мүмкін жұмаға дейін күтуіміз керек», - дейді Мартин Келли. Премьер-министр сэр Кир Стармер сейсенбіде Ұлыбритания Ормуз бұғазын «мүмкіндігінше тез» ашуға «толық үлесін қосатынын» мәлімдеді.