Үндістанда жыныстық зорлық-зомбылық туралы ашу-ыза күшейіп, белсенділер әйелдерді бақылаудың орнына ерлердің мінез-құлқын өзгертуге шақыруда. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Джамуи мен Делидегі оқиғалар
Өткен аптада ел назарын аударған екі оқиға болды. Біріншіден, Биһар штатының Джамуи қаласында түнде екі жасөспірімді қорлап, зорлық көрсеткен деп айыпталған ерлер тобының бейнежазбасы тарады. Содан кейін Делиде досымен серуендеп жүрген 17 жасар қызды полицей болып кейіптенген ерлер саябақта ұжымдық зорлады деп айыпталды. Осыдан кейін Биһардағы әйелдер Outlook басылымына Джамуи оқиғасы оларға қатысты бақылау мен қысымды күшейтетінін айтты. Делиде билік қоғамдық саябақтарға кіруді шектеді, ал Леди Шри Рам колледжі (LSR) уақытша сабақтарды онлайн режиміне көшірді.
Әйелдерге артылған жүк
Мақала авторы Ниха Масих өзінің үнді әйелі ретінде үнемі үрей мен ашу арасында тербелетінін жазады. Үрей — қауіпсіз болудың жолын ойлап, не киетінін, қайда баратынын және қалай жететінін есептеуге байланысты. Ал ашу — осының сандырақтығына және күн сайын оқитын жыныстық зорлық пен қорлық оқиғаларына байланысты.
Автор бір заңдылықты байқағанын айтады: жыныстық зорлық оқиғалары әлеуметтік желілерде тарағаннан кейін, оның салдары әйелдерді одан әрі қыспаққа алады. Оларға белгілі бір жерлерден аулақ болу, мінез-құлқын реттеу, қарапайым киіну немесе үйге ертерек қайту айтылады. Осылайша осы қауіптен құтылу жүгі әйелдерге артылады. Феминист белсенді Кавита Кришнан бұл құбылысты «Үндістандағы гендерлік зорлықтың ең кең тараған түрі» деп сипаттаған.
Сарапшылар не дейді
Жыныстық зорлық қоғамда неге тамыр жайғанын, патриархалдық құрылым оны қалай жалғастыратынын немесе ерлерге қандай әлеуметтік тәрбие қажет екенін анықтаудың орнына, әйелдерден қоғамдық кеңістікті азырақ алу талап етіледі. (Әйелдер өз үйлерінде де қауіпсіз болмауы мүмкін екені бөлек мәселе.)
Феминист жазушы Мина Кандасамидің айтуынша, әйелдерді реттеу оңай, себебі «ол ешқандай институционалдық шығынды талап етпейді және ең бастысы, алаңдаған ата-аналарға мәселе шешіліп жатыр деген сигнал береді». Оның жаңа романы «Fieldwork As a Sex Object» бет-бейнесін қолданған дипфейк бейнежазба тарағаннан кейін әйел өмірінің қалай өзгергені туралы. «Олардың мақсатты аудиториясы — өзін қауіпсіз сезінбейтін жас әйелдер емес, қоғамның қалған бөлігі», — дейді ол.
Автордың тәжірибесінше, бұл қысым үш деңгейде жүреді: алдымен отбасында, содан кейін кең қоғамда, ақырында мемлекет тарапынан. Ол үйде «қорғау» сылтауымен еркін коменданттық сағаттар немесе киім ережелері түрінде басталады. Ол қауымдастық деңгейінде моральдық бақылау, құрбанды айыптау және әйелдер «қауіпті» жағдайларға тап болмауы керек деген күту арқылы күшейеді.
Мемлекеттің жауабы
Күн батқаннан кейін саябақтарға кіруді шектеу сол жерлердегі адам санын азайтуы мүмкін, бірақ әйелдердің сол жерлерде неге қауіпсіз еместігін шешпейді. Қорлық пен жыныстық зорлық, өкінішке орай, уақытқа немесе күндізгі жарыққа байланысты емес. Ал әйелдердің өмірін одан әрі шектеу — оларға таңылған әділетсіздіктің шешімі емес. Кандасамидің айтуынша, үшеуі де әйелді «шешілуі тиіс мәселе» деп санайды.
«Ол (мемлекет үшін) азамат емес, (қауымдастық үшін) мүше емес, (отбасы үшін) ересек адам емес. Оған жансыз, бірақ қымбат зат ретінде қарайды — ұрлықтан қорғау үшін құлыптау керек гауһар тас сияқты», — дейді ол.
Әйелдер қарсылық білдіруде
Алайда әйелдер бұл көзқарасқа қарсы тұруда. Соңғы күндері Дели университетінің студенттері көшеге шығып, қауіпсіз қоғамдық кеңістіктерді талап етуде: көше жарығын көбейту, жарамды қоғамдық дәретханалар, тұрғын үй және студент қыздарға арналған стипендиялар. Леди Шри Рам колледжінің (LSR) 20 жасар студенті Ведаяна саябақтарды құлыптау шешім емес дейді: «Егер сіз әйелдерге қолжетімді ету үшін қауіпсіздік шараларын қолданбасаңыз, онда бұл саябақ тек ерлерге арналған деген сөзбен бірдей».
Мәселенің ауқымы
Мәселенің ауқымы айқын. Жақында жарияланған сауалнама Нью-Дели мен Бенгалурудағы 4000-нан астам әйелді қамтыды. Оның нәтижесінше, Нью-Делидегі әйелдердің 65%-ы, Бенгалурудағы 29%-ы өткен жылы қоғамдық орындарда қорлыққа ұшырағанын анықтады.
Үндістан мен Пәкістанда жүргізілген тағы бір 2024 жылғы зерттеу әйелдердің жалпы ұтқырлығы өте төмен екенін және олардың қандай еркіндігі болса да, білім, жұмыс немесе ақысыз күтім жұмысымен байланысты екенін көрсетті. Демалыс немесе ләззат үшін нақты ұтқырлық іс жүзінде жоқ.
Саяси жауап
Мәселенің кең тарағанына және шұғылдығына қарамастан, саяси жауап қоғамдық сенімді одан әрі шайқалтуы мүмкін. Биһардан сайланған әйел министр қорлық бейнежазбасына түсініктеме бере отырып: «Моральдық бақылауды неғұрлым әдепті және әсем түрде жүргізуге болады» деді. Сол штаттың тағы бір министрі оқиғаны «оқшауланған» деп сипатқаны үшін сынға ұшырады.
Әйелдерге қарсы қылмыстарды барынша жеңілдету — жауапкершілік міндетті емеске айналатын саяси мәдениетті көрсетеді. Ведаяна сияқты студенттер мұның өзгеруін қалайды. Ол саяси партиялар жыныстық қорлықта айыпталған ешкімге мандат немесе лауазым бермеуге уәде беруі керек дейді. «Біз жоғарыда отырған көшбасшылардың зорлау мәдениетін таратып, уағыздағанын қаламаймыз», — деп қосады ол.
Парламент те айыптаулардан құтылмайды: бұрын Үндістан күрес федерациясын басқарған BJP саясаткері Бридж Бхушан Сингхті жақында алты әйел күресші жыныстық қорлықта айыптады — ол айыптауларды жоққа шығарады және магистрат тарапынан ақталды, іс апелляция сатысында қаралуда. Демократиялық реформалар қауымдастығының 2024 жылғы парламентшілерге жасаған талдауына сәйкес...