Үндістанда айлар бойы жиналған қоғамдық наразылық жаппай толқуларға ұласты. Соңғы талап – бас сайлау комиссары Гьянеш Кумардың қызметтен кетуі және 130 миллион адамды тізілімнен шығарған даулы сайлау тізілімін қайта қарауды тоқтату. Өткен аптада наразылық шаралары күн сайын өршіп, билік астанадағы наразыларға қарсы күш қолданды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Делидегі жағдай

Демалыс күндері Дели іс жүзінде карантинге жабылды: көшелерде баррикадалар, жолдар жабылып, әскерилендірілген күштер патрульдеу жүргізді. Сенбі күні Cockroach Janta партиясы ұйымдастырған наразылық алдында билік ауқымды шара қолданды: Делиге баратын 245 пойыз тоқтатылды, 45 метро станциясы жабылды, ішімдік дүкендері жабылып, қала орталығында интернет өшірілді, белсенділер үй қамауына алынды.

Cockroach партиясының негізін қалаушылар сенбі күні Дели әуежайына қонғаннан кейін бірден Air India ұшағынан түсірілді. Оппозиция жетекшілері түрлі полиция бөлімшелерінде сегіз сағаттан астам ұсталды. Бейнежазбаларда студенттер мен белсенділердің ұрып-соғылып, көшеден сүйретіліп әкетілгені көрсетілген, кейбір журналистер де ұсталғандар қатарында болды. Ұсталғандарға көмектескен Жоғарғы сот адвокатын полиция алып кетті, оның жейдесі жыртылды. Қысым Мумбайға да жетті: Махатма Гандидің шөбересі Тушар Ганди жергілікті демонстрацияға қатыспауы үшін полиция тарапынан ұсталып, алып кетілді. Дүйсенбіде Дели полициясы Jantar Mantar алаңын ресми наразылық орны ретінде танымай, орнына үш баламалы орын ұсынды.

Куәгерлердің пікірі

«Мен қоғамдық өмірде болдым және қырық жыл бойы саясатты бақылап келемін, бірақ демонстрацияға мұндай дайындықты көрген емеспін. Бұл кез келген қиялға сыймайтын ерекше жағдай», – деді сенбі күнгі қысым туралы өзі де ұсталған саяси белсенді Йогендра Ядав. Ол «мемлекет таратқан террорға» қарамастан, Делидің бірнеше ауданында шағын топтар ауыр күзетке қарамай жылдам наразылық шараларын өткізгенін айтты.

Бұл қысымға дейін Конгресс партиясының Рахул Ганди бастаған наразылықтарына қарсы да осындай агрессивті полиция әрекеттері болған. Ганди мен оның қарындасы Приянканы ұстау кезіндегі хаосты бейнелейтін драмалық суреттер бүкіл елге тарады.

Биліктің ұстанымы

Билеуші Бхаратия Джаната партиясы өз ұстанымын қорғап, өкілі Рави Шанкар Прасад оппозицияны сайлаудағы жеңілістерден кейін наразылықтарды қару ретінде пайдалануда деп айыптады. «Біріншіден, үнді демократиясы анархия тудыру әрекеттерінің жолын кесті. Екіншіден, елді парламент басқарады, көше емес», – деді ол баспасөз мәслихатында.

Наразылықтарды басу жаңалық емес, бірақ бұл жолы астанадағы қысымның ауқымы ерекше көзге түседі. Үндістан басқаратын Кашмирде үкіметтік қысым әлдеқайда қатал болған, әсіресе 2019 жылы 370-баптың күші жойылғаннан кейін кең көлемді шектеулер енгізілген.

Мемлекеттің қатал жауабы премьер-министр Нарендра Моди үкіметі үшін жоғары саяси ставкаларды көрсетеді. Үкімет Арнайы қарқынды қайта қарау (SIR) бағдарламасына қатысты өсіп келе жатқан қарсылыққа және сайлау процесінің сенімділігіне қатысты сұрақтарға тап болып отыр.

SIR дауы

Соңғы наразылықтар Indian Express тергеуінен кейін Кумардың отставкасын талап етуден басталды. Тергеуге сәйкес, Сайлау комиссиясының қалған екі комиссары Сукхбир Сингх Сандху мен Вивек Джоши сайлау тізіліміне, тіркеу процедураларына және цифрлық жүйелерге енгізілген өзгерістерге қатысты алаңдаушылық білдірген. Кумар тергеуге жауап бермегенімен, Сайлау комиссиясы «әртүрлі пікірлер» «шешім қабылдау процесінің» бөлігі екенін мәлімдеді. Алайда наразылық тереңірек. SIR науқаны азаматтарды сынақтан өткізіп, ең шетқақпай топтарды кафкалық тұйыққа тірегені үшін сынға ұшырады. Сыншылар мен оппозиция жетекшілері бұл науқан билеуші режимге пайда әкелу үшін жасалған деп айыптады.

Бұрынғы сайлау комиссары Ашок Лаваса маған SIR процесі бұрын-соңды болмаған және әділетсіз екенін, бұл Комиссияның қосуға баса назар аударатын дәстүрлі ұстанымынан ауытқу екенін айтты. «Жетпіс жылдан астам уақыт бойы Сайлау комиссиясы дауыс беруге құқылы барлық адамды тіркеуді өзіне міндет санады. Бұл үнді демократиясының басқа демократиялардан негізгі айырмашылығының бірі еді, өйткені басқа жерлерде тіркелу үшін өтініш беру қажет», – деді ол. «Достық процедураға» үйренген сайлаушылар енді қастық жүйеге тап болды, ол ұзақ мерзімді перспективада «демократия үшін жақсы емес» деп санайды.

Ядав SIR дауы билеуші партияның демократияны басып алуының терең процесін әшкерелегенін айтты. «Сайлау – режимнің өз заңдылығын растау үшін қалған жалғыз механизмі», – деді ол.