Үндістан АҚШ-тың Үндістан теңізшілерінің өлімі үшін кешірім сұраудан бас тартуына байланысты наразылықты күшейтіп, екі ел арасындағы қарым-қатынас нашарлауда. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Өткен аптада Үндістанның үш теңізшісі, коммерциялық мұнай танкерлерінде жұмыс істейтін, Ормуз бұғазында АҚШ зымыран соққыларынан қаза тапты. Бұл АҚШ әскери күштері сәуір айында Иран экономикасын қысымға алу және үкіметін бейбіт келісімге итермелеу мақсатында бұғазды блокадаға алғаннан бергі алғашқы өлім жағдайы болды.
АҚШ үкіметінің теңізшілердің өліміне немқұрайлы қарауы Үндістанда үлкен алаңдаушылық тудырды. Демалыс күндері газеттер «Вашингтоннан кешірім жоқ» деген тақырыппен шықты. АҚШ үкіметінің алғашқы мәлімдемесінде өлім туралы мүлде айтылмаған, тек санкцияларды бұзған және «ынтымақтастыққа келмеген» кемеге соққы жасалғаны расталған.
Үндістан үкіметі алдымен «қатты наразылық» білдіріп, жоғары лауазымды АҚШ дипломатын шақырып, соққыларды тоқтатуды талап етті. Бірақ Делидегі қысым күшейген соң, Үндістан сыртқы істер министрі Субраманьям Джайшанкар АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубиомен тікелей сөйлесіп, Үндістан бұл мәселені жайына қалдырмайтынын білдірді. «Коммерциялық кемелерге қарсы мұндай өлімге әкелетін әрекеттер ақталмайды», - делінген Джайшанкардың мәлімдемесінде.
Алайда Рубио өкінбестен, АҚШ-тың әрекетін ақтап, ешқандай көңіл айтпады. «АҚШ блокадасын бұзу және Иран мұнайын заңсыз тасымалдауға жол берілмейді», - делінген Мемлекеттік департаменттің хабарламасында.
Бұл шиеленіс Үндістан мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасқа қосымша қысым түсіруі мүмкін. Бұрын мықты және гүлденген деп саналған қарым-қатынас соңғы айларда экономикалық және саяси шиеленістерге байланысты күрделеніп, нашарлады.
Үндістан премьер-министрі Нарендра Моди Франциядағы G7 саммитіне қатысу үшін ұшып кетті, онда АҚШ президенті Дональд Трамппен кездесуі күтілуде. Көпшілік Үндістан азаматтарының өлімі олардың әңгімесінде маңызды орын алады деп күтеді.
Үндістанда Модиге қоғамдық түрде наразылық білдіру үшін саяси қысым күшейіп жатыр. Үш теңізшінің отбасылары жария түрде жауап талап етіп, қайтыс болғандардың денелерін қайтаруды сұрады. «Менің бір ғана талабым: ұлымның денесін қайтару», - деді 23 жастағы Адитья Шарманың әкесі Раджеш Шарма. «Мен оның соңғы сәттерінде не болғанын білгім келеді. Оған құтқару көмегі көрсетілді ме? Біздің елдің үш экипаж мүшесінің өліміне не себеп болды?»
Жексенбі күні Үндістан оппозиция көшбасшысы Рахул Ганди премьер-министрді «үндістандық азаматтардың өліміне үнсіз қалуда» және АҚШ үкіметіне бас июде деп айыптады. «Шетелдік державалар біздің азаматтарымызды өлтіреді. Біздің үкімет мойынсұнғыш қызметшідей бұйрықтарды орындайды, ал азаматтарымыз шіріп жатыр», - деді Ганди.
Шабуылдар Үндістандағы АҚШ-қа қарсы көңіл-күйді одан әрі күшейтті. Трамп әкімшілігі Үндістанды стратегиялық одақтас деп мәлімдегенімен, оған немқұрайлы қарайды деп саналады. Үндістан Трамптың тарифтерінен ең ауыр зардап шекті, бұл экономикалық күйреуге әкелді. Сарапшылар екі ел арасындағы «сенім тапшылығы» артып келе жатқанын айтады, әсіресе Трамп Пәкістанға жақындаған сайын.
Рубионың Делиге жақында жасаған сапары қарым-қатынасты қалпына келтіруге көмектеспеді. Трамп пен Моди бұрын достық қарым-қатынаста болғанымен, олар G7 саммитінде соңғы жылдардағы ең төменгі деңгейдегі қарым-қатынаспен кездеседі.
Оппозиция депутаты және Үндістан парламентінің сыртқы істер комитетінің төрағасы Шаши Тхарур Рубионың мәлімдемесін «терең шок» деп сипаттады. «Қалайша «дос» және стратегиялық серіктес мұндай сезімсіз бола алады?» - деп сұрады Тхарур. «Осы маңызды суларда жүзетін барлық коммерциялық кемелерде үндістандық экипаж бар. Олардың барлығы АҚШ зымырандары үшін заңды нысана ма?»
АҚШ сыртқы саясат сарапшысы Дерек Дж. Гроссман да Рубионың жауабын қатты сынға алды. «Рубионың сөздері өте сезімсіз болды және АҚШ-қа қарсы көңіл-күйді одан әрі күшейтеді», - деді ол. «Ол Үндістанның адам шығынына көңіл айтпады. Трамптың Америкасы Үндістанға қандай «дос»?»