1901 жылы, яғни 125 жыл бұрын, үнді аспазшысы Америка Құрама Штаттарындағы тұңғыш үнді мейрамханасын ашты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ранджи Смайл американдық асхана сахнасын қалыптастырған ең түрлі-түсті және жұмбақ тұлғалардың бірі болды. 1899 жылдың жазында Смайл Лондоннан Нью-Йоркке кемемен аттанды. Оның шыққан тегі мен ерте өмірі туралы біз ештеңе дерлік білмейміз, тіпті шын есімі де белгісіз.
«Ранджи» деген есім сол кездегі Британиядағы тест матчтарының жұлдызы болған үнді крикетшісі К.С. Ранджитсинджиге құрмет ретінде қойылған болуы мүмкін. Ал «Смайл» «Исмаил» есімінің ағылшынша айтылуы болуы ықтимал.
Шыққан тегі қандай болса да, Смайл өзін қайта ойлап табуға ерекше қабілетті еді. Эллис аралының қақпасынан өткен соң, ол өз есіміне Американың теңдік уәдесіне сай жаңа есім қосты: Джо.
Джо Ранджи Смайл Нью-Йоркке Бесінші даңғылдағы жаңа жарқыраған мекеме — Шерри мейрамханасында жұмыс істеу үшін келді. Лондонда ол Сесил және Савой қонақүйлерінде карри аспазшысы болған. 1899 жылы Harper's журналында жарияланған профильге сәйкес, оны Шерри мейрамханасының иесі Луи Шерри байқап, аспаздық шеберлігін Атлантиканың арғы жағына әкелуге шақырды.
Сол кездегі Лондонда үнді асханасы дәстүрі болған: 1810 жылы Патна тұрғыны Саке Дин Мохамед Портман-сквер маңында өзінің «Хиндустани кофе үйін» ашып, тұтынушыларға карри мен құман (кальян) ұсынған.
Манхэттендіктердің дәм сезу қабілеті масалаға онша үйренбеген еді. Алайда Үндістан мен оның мәдениетіне деген қызығушылық артып келе жатты. 1890 жылдары қалаға келген сайын аудиторияны баурап алған шешен және индуизм философиясының өкілі Свами Вивекананда үлкен әсер қалдырды. Сонымен қатар Нью-Йоркке үнді теңізшілері, студенттері мен мамандары келе бастады. Луи Шерридің асханасына карри аспазшысын қосуының себебі осы болуы мүмкін.
Шерри мейрамханасында Смайл Американың «алтын ғасырының» ұлы аспаздық институттарының біріне қосылды. Нью-Йорктің тамаша асханасының синонимі болған Делмоникоға бәсекелес болғысы келген Шерри мейрамханасы Асторлар сияқты қала плутократтарына қызмет көрсетіп, тым сәнді ас ішу тәжірибесімен танымал болды. Бір кеште қонақтар аттарын би залына алып кіріп, ер-тоқымдарын тағып, ат үстінде тамақтанған.
Шебер шоумен Смайл осы ортада гүлденді. Тұтынушылар оның Бомбей үйрегі (үнді жағалауының батысындағы деликатес — кілегейлі кесіртке балық) және «Леттус Цейлон» сияқты жаңа туындыларының дәмін татуға ағылды.
Ас пісіру мен оны ұсыну қойылымға айналды. Атлас пальто мен көк жібек сәлде киген Смайл тұтынушылардың алдында иіліп тағзым етіп, «Карриді ыстық әлде орташа етіп аласыз ба, сахиб?» деп сұрайтын. Шерридің карри аспазшысының суреттері газет-журналдарға тарады. Бір тақырып бәрін айтып тұр: «Нью-Йорк әйелдері оған есінен танып қалды».
Даңқы артқан сайын, Смайл 1901 жылы Шерриден кетіп, тек үнді асханасына арналған жеке мекемесін ашуға шешім қабылдады. Қаржылық қолдау үшін ол көрнекті қаржыгер және автодомның ерте нұсқасын ойлап тапқан Роланд Р. Конклинге сүйенді.
Смайлдың «Омар Хайям» үнді мейрамханасы 1901 жылдың соңында Бесінші даңғылдың 325-ші үйінде ашылды. Бұл бастапқы Уолдорф-Астория қонақүйінен бір квартал қашықтықтағы, 29 жылдан кейін Эмпайр-Стейт-Билдинг бой көтеретін басты жер телімі еді. Смайл мейрамхананы үнді перделерімен және аспалы шамдармен безендірді.
New York Herald газетінің хабарлауынша, мекемеде «үлкен сәлделер» киген үнді даяшылары мен үнді музыканттары тобы қызмет етті. Енді американдық иммигранттың табысты тарихының нақ өзі болған Смайл өз тұтынушылары мен жанкүйерлерін асыға күтті.
Өкінішке орай, олар келмеді. Бір жыл ішінде «Омар Хайям» жабылды. New York Sun газеті адамдар үнді тағамдарынан «шаршағанын» айтып, оны өткінші сән деп бағалады.
Смайлдың Үлкен Алмада соншалықты жарқыраған жұлдыздық жарқырауы да сөне бастады. Өкінішке орай, оның шоумендігі мен театрға деген құмарлығы алдау мен қылмыстық әрекетке ұласты.
Смайл өзін қарапайым Джо емес, Балұстан әмірінің ұлы, ханзада деп мәлімдей бастады — бұл ойдан шығарылған титул еді. «Омар Хайямды» ашпас бұрын ол Бомбейге қысқа сапармен барып, Лондонда өтетін король Эдуард VII-нің тәж кию рәсіміне қонақ ретінде барамын деп жариялап, қызметшілер тобын жинады: камердинерлер, биші қыз және «пілдерін айдайтын махуттар».
Мұның бәрі New York Times сияқты газеттерде жазылды, өйткені кейінгі федералдық іс оны айыптағандай, Смайл бұл қызметшілерді заңсыз түрде АҚШ-қа әкеліп, мейрамханасында жұмыс істеткен. Үнді гастрономиясының пионерлік бекеті болудың орнына, «Омар Хайям» Смайлды депортациялауға әкеліп соқты.
«Ханзада» Джо Ранджи Смайл депортациядан қашып құтылды (оның көптеген қызметшілеріне ондай бақыт бұйырмады) және өзінің ойдан шығарған бейнесін дамыта берді, сол уақытта әсершіл жас американдық әйелдерге ғашық болып, оларға үйленді. Ол үнді тағамы әйел сұлулығының құпия эликсирі деп мәлімдей бастады. «Көз жарқырай түседі, бет әлпеті сондай сүйкімді болады», — деп уәде берді Смайл, әйелдерін дәлел ретінде көрсетіп.
Сол уақытта ол бүкіл ел бойынша үнді асханасы бойынша көрсетілімдерде өз өнерін шыңдады. Вашингтонда Смайл «бунгало» деп аталатын күмәнді десертті қоса дайындады, ал оны жонглер мен биші қыз қызықтырды. Чикагоға бара жатып, Айдахоның шалғай газетінің хабарлауынша, ол өзін әмірдің ұлы емес, одан да қиял-ғажайып тұлға — «Балұстанның ұлы Беглербегінің» ағасы деп жариялады.