Түйелерді «шөл кемелері» деп бекер айтпаған, бірақ бұл шыдамды жануарлар да Африкадағы температураның күрт көтерілуінен зардап шегуде. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Эфиопияның солтүстік-шығысындағы Афар аймағы — Жер бетіндегі ең ыстық және құрғақ жерлердің бірі. Мұнда көшпенділер түйе керуендерімен шөл арқылы тұз тасиды.
«Мен түйелерімнің қатты ыстықтан зардап шегіп жатқанын көріп отырмын», — деді Афардағы Семера қаласының түйе бағушысы Әли Өмір BBC-ге.
«Олардың табанына көпіршіктер пайда болады, көздері суланады, ыстық құм терісін күйдіріп, отырғанда жүнін түсіреді», — деді шамамен 500 түйесі бар 40 жастағы малшы.
«Соңғы бір айдың ішінде қатты ыстықтан 8 бота жоғалттым. Бұрын салқын ауа әкелетін жел қазір ыстық әкеледі», — деп қосты ол, соңғы жылдары температураның күрт өзгергенін айтып.
Ғалымдар, жануарларды қорғау қызметкерлері және әртүрлі зерттеулер стресс, шаршау, сусыздану және аурулардың таралуы тікелей ыстықтың әсерінен болатынын айтады. Жоғары температура су мен өсімдіктердің жоғалуына, көлеңкелі аймақтардың азаюына әкеліп, түйелерге жанама зиян келтіреді.
Солтүстік Африка мен Африка мүйізінде әлемдегі бір өркешті түйелердің шамамен 80%-ы тіршілік етеді. Фермерлер мен малшылар бұл аймақтарда қатты ыстық пен құрғақшылыққа төзімділігі үшін түйелерге көшкен. Бірақ 2025 жылы жарияланған зерттеу жоғары температура мен климаттың өзгеруі түйелердің денсаулығына кері әсер еткенін көрсетті.
Көршілес Сомалиде жағдай одан да ауыр. Маусым айында жарияланған зерттеу құрғақшылыққа байланысты түйелердің өлімі түйе ұстайтын үй шаруашылықтарының 46%-на әсер еткенін көрсетті. Зерттеуге 6000-ға жуық малшы үй шаруашылығы қатысып, өлім-жітім солтүстік аймақтарда шоғырланғанын, Сольда «73%-ға жуық өлім-жітім деңгейі» тіркелгенін айтады.
Сарапшылардың айтуынша, қатты ыстық аймақтағы құрғақшылықтың негізгі себебі, бірақ ветеринариялық қызметтің жеткіліксіздігі және мал басқарудың нашарлығы жағдайды ушықтырады. Атмосфералық ғалымдардың талдауы 2021-2022 жылдардағы құрғақшылыққа жоғары температура себеп болғанын анықтады, өйткені ыстық топырақ пен судан ылғалды буландырады.
Ветеринарлар қатты ыстық пен құрғақшылыққа байланысты ауру түйелердің көбейіп, өлім-жітімнің артқанын айтады. «Біз түйелердегі гипертермия жағдайларының айтарлықтай өскенін көріп отырмыз, соның салдарынан олар әртүрлі инфекцияларға шалдығады», — деді Кенияның солтүстік-шығысындағы Марсабит округінің ветеринары Хассан Нуя Гуйо BBC-ге. «Соңғы екі жылда біздің округте қатты ыстықтан түйелердің өлімі 15%-дан астамға өсті».
Солтүстік Африкада да жағдай ұқсас. Алжирде биыл жарияланған зерттеу жазғы ыстық толқындары кезінде түйелердің өлімі айтарлықтай өскенін көрсетті. «Уақыт қатарын талдау маусымдық өлім-жітім үлгілерін анықтады, бұл жаз айлары сияқты қауіпті кезеңдерде сумен қамтамасыз ету, қосымша азықтандыру және ауруларды бақылау сияқты мақсатты шараларды қажет етеді», — делінген зерттеуде.
Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ДМҰ) қатты ыстық оқиғалары Солтүстік Африканың бірнеше елінде жиілеп, 1981 жылдан бері ыстық толқындарының айқын өсу үрдісі байқалғанын айтады. ДМҰ 2024 жылы аймақтағы және Таяу Шығыстағы бірқатар елде температура 50°C-тан жоғары болғанын хабарлады. ДМҰ-ның 2025 жылғы Африкадағы климат жағдайы туралы есебінде Солтүстік Африка 1991-2025 жылдар аралығында алты аймақтың ішінде ең жылдам жылынуды — онжылдықта 0,43°C — тіркегені айтылған.