Тувалу мен тропиктік аймақтар жаһандық парниктік газдар шығарындыларын нөлге дейін қысқартудан ең соңғы болып пайда көретін орындардың қатарында болады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Климат дағдарысының әлемнің ең кедей адамдарына тигізетін теңсіз әсері жаңа зерттеуде айқындалды. Зерттеу жаһандық қауымдастық парниктік газдар шығарындыларын нөлге жеткізсе де, тропиктер пайданы ең соңғы болып сезінетін орындардың қатарында болатынын көрсетті.

Тропиктік аймақтарда температура тарихи деңгейлермен салыстырғанда жоғары ендіктерге, соның ішінде Еуропа мен Солтүстік Американың бай елдеріне қарағанда анағұрлым айтарлықтай көтерілген.

Австралиялық климатологтар тобы бұл теңсіздік жаһандық шығарындылар нөлге жеткен жағдайда да жойылмайтынын анықтады. Нөлдік шығарындылар — 2015 жылғы маңызды Париж келісімінің жасырын мақсаты. Ал егер көмірқышқыл газы «нөлден төмен шығарындылар» жоспары бойынша атмосферадан алынса, теңсіздіктің «кері қайтарылуы ондаған жылдарға созылуы мүмкін».

Зерттеу БҰҰ-ның босқындар агенттігі климат дағдарысы адамдардың азаматтығы жоқ болып қалу қаупін қалай арттырып жатқанын көрсететін баяндама жариялаған кезде жарық көрді.

Environmental Research Letters журналында жарияланған климаттық теңсіздік туралы зерттеуді Мельбурн университетінің докторы Эндрю Кинг пен әріптестері жүргізді. Олар жаһандық шығарындылар нөлге жеткен жағдайда температураның ықтимал өзгерістерін компьютерлік модельдеудің үш тобы арқылы зерттеп, нәтижелерді елдердің жалпы ішкі өнімімен салыстырды.

«Егер біз нөлге жақын жолды ұстансақ, онда біз қазіргі жылынуда көріп отырған теңсіздік шексіз сақталады», — деді Кинг. «Мәселені көбірек тудырған бай елдер ең көп әсерге ұшырағандар емес, тіпті нөлден кейін де. Жылынуды тудырмаған аймақтар ең көп жылынуды бастан кешіреді».

Кингтің айтуынша, әдетте экваторға жақын орналасқан планетаның ең кедей аймақтарының тағдыры әлем нөлге жетпей тұрып қанша парниктік газ шығарылғанына байланысты болады.

«Нөлге жеткеннің өзінде біз атмосфераға орасан зор көміртегі шығардық және оның әсері ғасырлар бойы жалғасады. Біз бұл залалды оңай жоя алмаймыз», — деді ол. «Нөлге ертерек жету — нөлден кейінгі ұзақ мерзімді жылынудың болу ықтималдығының төмендігін білдіреді. Осы теңсіздікті шектеу үшін нөлге ертерек жетуіміз керек».

Кингтің айтуынша, кейбір маржан рифтері сияқты тропиктік экожүйелер жоғары ендіктердегі экожүйелерге қарағанда тар температура диапазонында өмір сүруге бейімделген, сондықтан әлем шығарындыларды қысқартқан сайын олар ұзағырақ қатты әсерге ұшырай береді.

БҰҰ-ның босқындар агенттігі тапсырыс беріп, Peter McMullin Centre on Statelessness-пен бірлесіп жариялаған азаматтығы жоқ адамдарға климаттың өзгеруінің әсері туралы жеке баяндама елдерді экстремалды климаттық залалға ұшыраған мемлекеттердің «мемлекеттілігінің сабақтастығын» қолдауға шақырды. Онда тәуекелге ұшырағандар қатарында теңіз деңгейінің көтерілуінен жерінен айырылып жатқан Тынық мұхит аралдары бар екені айтылған.

Агенттік шамамен 4,5 миллион адам азаматтығы жоқ деп есептеді, бірақ бұл сан әлдеқайда көп болуы мүмкін екенін мойындады, өйткені азаматтығы жоқ адамдар «ресми статистика үшін көрінбейді».

Баяндамада климаттық дағдарыс өрт, су тасқыны және теңіз деңгейінің көтерілуі сияқты климатқа байланысты апаттардан кейін қоныс аудару арқылы азаматтығы жоқ адамдардың санын арттыру қаупін тудыратыны айтылған.

Баяндаманың тең авторы, Мельбурн университетінің доценті Радха Говил климаттың өзгеруінен ең көп зардап шегетін аймақтар мен азаматтығы жоқтық арасында байланыс бар екенін айтты.

Баяндама елдерге азаматтық жазбаларды цифрландыруға көмектесу керектігін және апаттан кейін ата-анасынан айырылған балаларға азаматтық берілуін қамтамасыз ету шаралары қабылдануы керектігін ұсынды.

Онда аналарға әкелермен бірдей құқық берілмесе, яғни өз азаматтығын балаларына беру құқығы болмаса, балаларға төнетін қауіп артатыны айтылған.

«Біз ұсынған ұсынымдар толығымен орындалады», — деді Говил. «Олар азаматтығы жоқтық қаупінің алдын алып, бұл мәселенің алдын ала алады».