АҚШ президенті Дональд Трамп Қытайдың 2020 жылғы американдық сайлауға араласқанын дәлелдейтін барлау материалдарын жария еткенін мәлімдеді. Алайда бұған дейін американдық барлау қауымдастығы Пекиннің дауыс беру нәтижелеріне әсер еткені туралы дәлелдер жоқ деген қорытындыға келген болатын. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
25 минуттық сөзінде Трамп Қытай 220 миллион американдық сайлаушының деректеріне, оның ішінде есімдері, мекенжайлары және дауыс беруге тіркеу кезінде пайдаланылатын басқа да ақпаратқа заңсыз қол жеткізгенін айтты. Ол сондай-ақ барлау өкілдерін Пекни қызметінің ауқымы туралы ақпаратты жасырды деп айыптады.
Алайда бұл мәлімдемелер 2021 жылы жарияланған АҚШ барлау қауымдастығының бағасына қайшы келеді. Құжатта ешбір шет мемлекет 2020 жылғы президенттік сайлаудың техникалық аспектілерін, оның ішінде сайлаушыларды тіркеу, дауыстарды санау және қорытынды нәтижелерді өзгертуге әрекеттенбегені немесе әсер ете алмағаны айтылған. Бағалауды дайындау қазіргі ОАҚ директоры Джон Рэтклиффтің басшылығымен жүргізілді.
Reuters агенттігінің хабарлауынша, Трамптың сөзіне дейін Ақ үйдің кейбір қызметкерлері құпиясыздандырылған материалдарды жариялау Қытайдың рөлі туралы жалған түсінік қалыптастыруы мүмкін деп алаңдаушылық білдірген.
Трамптың өзі сайлау қауіпсіздігі тақырыбын 2026 жылғы қарашада өтетін Конгреске аралық сайлау алдындағы саяси күн тәртібінің негізгі мәселелерінің біріне айналдырды. Ол дауыс беру кезінде жеке куәлікті міндетті түрде көрсетуді және сайлаушыларды тіркеу кезінде американдық азаматтықты растауды көздейтін заңдарды қабылдауға ұмтылуды жалғастыруда.
Сонымен қатар, 2020 жылғы сайлаудан кейінгі көптеген сот талқылаулары, дауыстарды қайта санау және тексерулер жаппай бұрмалаулардың дәлелдерін анықтаған жоқ, Трамптың Джо Байденге жеңілуі алаяқтықтың нәтижесі болды деген көпжылдық мәлімдемелеріне қарамастан.
Президенттің сөзіне дейін Қытай елшілігінің өкілі Лю Чан Reuters-ке Пекнин ешқашан АҚШ-тағы президенттік сайлауға араласпағанын және араласуға ниеті жоқ екенін мәлімдеді.
Сонымен бірге, Вашингтон мен Пекнин арасындағы қарым-қатынастар сауда қарама-қайшылығынан кейін тұрақтана бастады. Агенттіктің деректері бойынша, Трамп қыркүйекте ҚХР төрағасы Си Цзиньпинмен екіжақты сауданы одан әрі дамытуды талқылау үшін кездесу өткізуді жоспарлап отыр.
Әкімшілік жариялаған құпиясыздандырылған материалдар Трамптың мәлімдемелерінің нақты растауын қамтымайды. Мысалы, ОАҚ құжаттарының бірі Венесуэладағы сайлауға арналған және американдық сайлау жүйесіне қатысы жоқ. Басқа құжатта дауыстарды санау жүйелерін сайлау нәтижелерін өзгерту үшін жеткілікті ауқымда бұзу қиын екені айтылған.
Тағы бір құжат Қытай барлауының Джо Байденнің сайлауалды науқаны туралы ақпарат жинау әрекеттерін сипаттайды, бірақ сонымен бірге Пекнин сол кезде сайлау нәтижесіне әсер ету үшін жасырын араласуды жоспарламағанын көрсетеді.
Сенаттық барлау комитетінің төрағасының орынбасары Марк Уорнер президенттің мәлімдемелерін «толық ақымақтық» деп атады. «Факт сол: американдық барлау қауымдастығы бірауыздан Қытай 2020 жылғы сайлауда дауыс беру нәтижелерін өзгертуге тіпті әрекеттенбеген деген қорытындыға келді», - деді сенатор.
Сонымен қатар, Өкілдер палатасының барлау комитетіндегі демократтар американдық арнайы қызметтердің басшыларына хат жолдап, сайлаудағы бұрмалау туралы негізсіз мәлімдемелерді растау үшін барлау деректерін пайдалануға жол бермеуге шақырды.
Reuters атап өткендей, АҚШ-тың үш ірі тележелісінің екеуі, сондай-ақ CNN президенттің үндеуін прайм-таймда өздерінің негізгі телеарналарында көрсетпеді. ABC тек ABC News Live стримингтік платформасында және ABC News Radio радиостанциясында трансляциямен шектелді. NBC сөзді тек NBC News NOW қызметінде көрсетті, ал CNN өз сайтында және CNN All Access ақылы платформасында тікелей эфир ұйымдастырды.
Сарапшылардың пікірінше, телеарналар қандай үндеулерді көрсету керектігін өздері шешуге құқылы, бірақ әдетте ұлттық маңызы бар мәселелер бойынша президенттің сөздері негізгі арналарда эфирге шығады.