АҚШ президенті Дональд Трамп Ираннан соңғы онжылдықтардағы қақтығыстар, шабуылдар мен наразылықтар кезінде келтірілген залал мен адам шығыны үшін өтемақы төлеуді талап етті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Reuters басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Вашингтонның бұл жаңа шарты Тегеранмен келіссөздерді және Ормуз бұғазының ашылу перспективасын қиындатуы мүмкін. Трамптың мәлімдемесі Иранның өтемақы төлеу, санкцияларды алып тастау және АҚШ-тың әскери қауіп-қатерлерін тоқтату туралы талаптарына жауап болды.
Трамптың талаптары
«Біз олардың 50 жыл ішінде келтірген залалы үшін өтемақы талап етеміз», — деді Трамп Ақ үйде. Оның айтуынша, төлемдер қаза тапқан американдық әскери қызметшілердің отбасылары мен Ирандағы наразылықтарға қатысушыларды қамтуы керек.
Трамп сондай-ақ Тегеранның Ливан, Сирия, Йемен және Газадағы залал мен адам шығынын өтеуі керектігін мәлімдеді. АҚШ президенті ирандық билік 2025 жылдың соңы мен 2026 жылдары шамамен 52 мың наразылық білдірушіні өлтірген болуы мүмкін деп санайды.
Алайда құқық қорғаушылардың бағалауы айтарлықтай төмен. HRANA агенттігі бұған дейін шамамен 7 мың адам қаза тапқанын, оның ішінде 6,5 мыңға жуығы наразылық білдірушілер екенін хабарлаған.
USS Cole шабуылы
Трамп сондай-ақ 2000 жылы Йеменде USS Cole эсминеціне жасалған шабуылда қаза тапқан 17 американдық теңізшінің отбасыларына өтемақы төлеуді талап етті. Бұл шабуылға жауапкершілік «Әл-Қаидаға» жүктеледі, Иранға емес.
Мұнай бағасы мен Ормуз бұғазы
Жаңа талаптар аясында жақын арада келісімге қол жеткізу перспективасы нашарлады. Дүйсенбіде мұнай бағасы шамамен 5%-ға өсті. Негізгі мәселелердің бірі — қақтығыс басталғанға дейін әлемдік мұнай мен сұйытылған табиғи газ жеткізілімдерінің шамамен бестен бір бөлігі өтетін Ормуз бұғазы.
Иран бұған дейін Оманмен бұғаз арқылы жаңа теңіз жолдары туралы келісімге жақын екенін хабарлаған. Иран Сыртқы істер министрлігінің өкілі Эсмаил Бағаи келіссөздер «тегіс және конструктивті» өтіп жатқанын, тараптар теңіз жолдарының картасын келіскенін мәлімдеді.
Талаптар мен қайшылықтар
Тегеран АҚШ-тан өтемақы, санкцияларды алып тастау және әскери қауіп-қатерлерді тоқтатуды талап етеді. АҚШ бұған дейін Иранға Ормуз бұғазы арқылы өту үшін ақы алуға мүмкіндік беретін шарттарға келіспейтінін мәлімдеген.
Әскери науқан мен Иранға соққыларға қарамастан, Вашингтон әлі күнге дейін еркін теңіз жүзуін толық қалпына келтіре алмады. Маусым айында АҚШ пен Иран атысты тоқтату туралы келісімге келді, алайда шілде айында Вашингтон Иранның теңіз жүзуіне қатысты шектеулерді қайта енгізді. Тегеран бұны атысты тоқтатуды бұзу деп атады.
Трампқа соғыс пен жанармай бағасының жоғары болуына байланысты АҚШ-та қарашада өтетін аралық сайлау қарсаңында ішкі қысым да артып отыр.