АҚШ президенті Дональд Трамп Иранмен соғысты аяқтауға бағытталған алдын ала келісімге жақын екенін мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Трамп Овал кабинетте журналистерге: "Біз Иранмен соғысты үлкен келісіммен аяқтадық", - деді. Алайда Иран сыртқы істер министрлігінің өкілі Есмаил Бағаи мемлекеттік телеарнаға келісім туралы хабарларды "болжам" деп атап, "ештеңе нақтыланбағанын" айтты.
Трамп бұған дейін де екі елдің қақтығысты аяқтауға жақын екенін бірнеше рет мәлімдеген. Хабарламадан бірнеше сағат бұрын ол Иранды "өте қатты" соққыға жылатынын айтқан еді.
АҚШ пен Израиль 28 ақпанда Иранға кең ауқымды соққылар жасады. Иран жауап ретінде Израиль мен Парсы шығанағындағы АҚШ-пен одақтас мемлекеттерге шабуыл жасап, әлемдік мұнай мен сұйытылған табиғи газдың негізгі жолы болып табылатын Ормуз бұғазын жауып тастады.
Сәуірде атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілгеніне қарамастан, АҚШ пен Иран арасында үзік-үзік атыс жалғасуда, соның ішінде осы аптада екі рет өзара соққылар болды. Сонымен қатар, Трамп Иранмен келісімге келу мүмкіндігі туралы бірнеше рет айтқан.
Оның соңғы мәлімдемесінен кейін Brent маркалы мұнайдың бағасы бір баррель үшін шамамен 89 долларға дейін төмендеп, күн ішінде 4,4%-ға құлдырады.
Трамп журналистерге: "Бізде Иранның ешқашан ядролық қаруы болмайтыны туралы келісім бар, бұл біздің осыған дейін не үшін бастан өткергеніміздің негізгі мақсаты еді. Сондықтан бұл өте үлкен нәрсе", - деді.
Құжаттар нақтыланғаннан кейін "мүмкін Еуропада қол қою" болатынын және оны "тез арада" жасау керектігін айтты. Құжаттар "өте соңғы пішінде - көреміз" деп қосты.
Трамп Ормуз бұғазы "қол қойылғаннан кейін бірден" ашылатынын да айтты. АҚШ көшбасшысы Парсы шығанағындағы одақтастар мен Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен сөйлескенін және "бүкіл Таяу Шығыс өте бақытты" екенін айтты.
Израиль премьер-министрінің кеңсесі әңгіме болғанын растап, Израиль "өзара түсіністік туралы меморандумға қатысушы тарап емес" екенін айтты. Мәлімдемеде Нетаньяху Трамптың "байытылған материалды жоюды, байыту инфрақұрылымын бөлшектеуді, зымыран өндірісін шектеуді және Иранның аймақтағы лаңкестік проксилерін қолдауды тоқтатуды" қамтитын түпкілікті келісімге келу жөніндегі міндеттемесін жоғары бағалағаны айтылды.
Иран сыртқы істер министрлігінің өкілі Бағаи меморандум мәтінінің көп бөлігі "нақтыланғанын", бірақ АҚШ "шамадан тыс талаптар" қойып, "жаңа өтініштер" қосқанын айтты. Ол сондай-ақ елдің "өзінің қызыл сызықтарынан" ауытқымайтынын айтты.
Трамп бірнеше рет Иранмен келісімге келуге уәде беріп, мерзімдерін атаған, бірақ ресми келісімге қол жеткізілмеген. Келісім туралы соңғы мәлімдемеден бірнеше сағат бұрын Трамп "Америка Құрама Штаттары Иранды бүгін түнде өте қатты соққыға жығады" деп, Харг аралы мен басқа мұнай инфрақұрылымын "жақын арада" басып алу қаупін төндірген.
Парсы шығанағының солтүстігіндегі Харг аралы Иранның негізгі мұнай экспорттық терминалы болып табылады, мұнай экспортының шамамен 90% осы арал арқылы өтеді. Трамп сондай-ақ АҚШ "Венесуэладағыдай" мұнай мен газ нарығын "толық бақылауға" алатынын жазды.
Иран әскерилері Иранға қарсы одан әрі шабуылдар болса, "бұрынғыдан да ауыр" жауап қайтару қаупін төндірді. "Иранның мұнай инфрақұрылымына қатысты соңғы АҚШ қауіптерін ескере отырып, не мұнай мен газ экспорты барлығына арналған, не ешкімге қолжетімді болмайды", - делінген мәлімдемеде.
Иранның бас келіссөзшісі Мұхаммед Багер Қалибаф "қате стратегиялар мен импульсивті шешімдер... сізді жылдар бойы батып кететін шексіз батпаққа айналдырады" деді.
Екі ел дүйсенбіде Парсы шығанағында АҚШ Apache тікұшағы құлағаннан кейін соққылар алмасты. Сәрсенбіде АҚШ Орталық қолбасшылығы (Centcom) Иранның оңтүстігіндегі әскери, бақылау және радар нысандарына соққылар жасағанын хабарлады.
Жауап ретінде Иран Ислам революциясы сақшылары корпусы (IRGC) Бахрейн, Кувейт және Иорданиядағы американдық базаларға соққылар жасағанын айтты. Бахрейнде 11 жасар қыз ирандық дрон шабуылынан жарақат алды, жергілікті билік үйлер мен көліктердің зақымданғанын хабарлады.
Иордания 20-ға жуық ирандық зымыранды атып түсіргенін, ал Кувейт әскерилері "дұшпандық әуе нысандарымен" соқтығысқанын айтты.
Сонымен қатар, Үндістан Оман шығанағындағы кемеге жасалған АҚШ соққысында үш үндістандық теңізшінің қаза тапқанын растағаннан кейін жоғары деңгейлі американдық дипломатты шақырды. Ол Иран порттарына блокаданы бұзды деп айыптады. 21 экипаж мүшесі құтқарылды.
АҚШ әскерлері осы уақытқа дейін тоғыз кемеге оқ жаудырды, соның ішінде осы аптада үшеуіне. Блокада Иран порттарына кіру мен шығуды тоқтатып, Тегеранның мұнай экспортынан пайда табу мүмкіндігін шектеуге бағытталған.
Соңғы соққылар жағдайдың ушықпауын талап етті. БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің өкілі бейсенбіде "Таяу Шығыстағы шиеленістің жалғасуына терең алаңдаушылық" білдірді.