АҚШ-тың Мичиган штатының тұрғыны Артур Роуз ақпан айында 95 жасқа толуына орай дәрігерлік қызметін аяқтады. Ол 65 жылдан астам уақыт бойы интернист дәрігер болып жұмыс істеген. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
«Жұмыс маған бұрынғыдай рахат сыйламады, мен бұрынғыдай қуаныш сезінбедім», – дейді Роуз. Оның зейнетке шығуына інісінің Covid пандемиясы кезінде 95 жасында қайтыс болуы да себеп болған.
Роуз – АҚШ-тағы зейнеткерлік жастан (67 жас) әлдеқайда кейін де жұмыс істейтін азаматтардың бірі. Олардың қатарында президент Дональд Трамп та бар, ол жексенбіде 80 жасқа толды. Осылайша ол АҚШ-тың ең кәрі екінші президенті атанды (бірінші орында 82 жасында қызметтен кеткен Джо Байден). Pew Research Center деректері бойынша, Трамп әлемдегі ең кәрі көшбасшылардың бірі.
Pew зерттеуіне сәйкес, 1980-жылдардың ортасынан бері АҚШ-та 65 жастан асқан жұмысшылардың үлесі төрт есе өсіп, қазір бұл жас тобындағылардың шамамен 19%-ы жұмыс істейді. Олар жоғары лауазымды қызметтерді – заң шығарушылар, президенттер және компания басшыларын атқарады. Биыл Конгресте 80 жастан асқан 24 мүше бар, оның ішінде ең кәрісі – 92 жастағы сенатор Чак Грассли.
Қартаю сарапшыларының айтуынша, адамдардың кейінгі жаста жұмыс істеуіне бірнеше фактор әсер етеді. Біріншіден, денсаулық сақтау қызметіне қолжетімділік артты, сондықтан америкалықтар 80-ге дейін өмір сүреді. Екіншіден, кейбіреулер үшін бұл қаржылық қажеттілік – АҚШ-та өмір сүру құны өсуде. Indeed Flex жұмыс іздеу сайтының сауалнамасы бойынша, зейнеткерлердің 30%-ға жуығы толық емес жұмыс күнін немесе уақытша жұмысты қарастырады. Олардың 60%-дан астамы өмір сүру құнының өсуін себеп деп атайды, ал жартысы әлеуметтік қарым-қатынасқа деген ұмтылысты айтады.
Үшінші себеп – жасына деген көзқарастың өзгеруі, дейді Buck Institute for Research on Aging профессоры Гордон Литгоу. «Мен адамдардың жұмысқа жарамдылығын жасына емес, біліктілігіне қарай бағалай бастағанын үміт етемін. Адамдар 70-80 жаста да жақсы жұмыс істей алады», – дейді ол.
93 жастағы отбасылық заңгер Харриет Ньюман Коэн сотқа қатысып, жақында мемуар жазды. Ол кейінгі онжылдықтарды өмірінің ең қызықты әрі пайдалы кезеңі деп санайды. «Жұмыс мені жас, сергек, қуатты және білімді етіп ұстады. Мен басқаша өмір сүруді елестете алмаймын», – дейді ол, оның клиенттерінің арасында Нью-Йорк губернаторы Эндрю Куомо сияқты танымал тұлғалар болған.
Дегенмен, қартаюдың кемшіліктері де бар: когнитивті қабілеттің төмендеуі және төзімділіктің жоғалуы. Бұл мәселе Байденнің 2024 жылғы сайлау алдындағы дебаттағы сәтсіз өнерінен кейін оның қайта сайлану науқанын тоқтатуына әкелді. Кейбір заң шығарушылар мен жұртшылық Трамптың денсаулығына алаңдаушылық білдіруде. Демократ Тед Лиу Конгресс тыңдауында президенттің кездесулерде ұйықтап кеткенін көрсететін бейнежазбаларды көрсетіп, «бірдеңе дұрыс емес» деді. Мемлекеттік хатшы Марко Рубио бұл сынды «абсурд» деп атап, Трамптың ешқашан көпшілік алдында ұйықтамағанын айтты. «Керісінше, ол ұйықтамайды, бұл үлкен мәселе», – деді Рубио.
Трамптың дәрігері президенттің қолындағы көгерулерді «жиі қол алысудан болатын жұмсақ тіндердің тітіркенуімен, сондай-ақ жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алу үшін аспирин қабылдаумен» байланыстырды. Екі апта бұрын Уолтер Рид әскери госпиталіндегі медициналық тексеруден кейін Трамптың дәрігері капитан Шон Барбабелла президенттің денсаулығын «өте жақсы» деп бағалады. Ол президенттің «күнделікті қарқынды кестесі, соның ішінде көптеген жоғары деңгейдегі кездесулер, қоғамдық іс-шаралар және тұрақты физикалық белсенділік оның жалпы денсаулығын қолдайды» деді.
Дегенмен, стресс жағдайында жұмыс істейтін егде адамдарға демалу өте маңызды. Литгоу өмірлік стресстердің (мысалы, ұйқысыз түндер) жасушалық деңгейде байқалатынын айтады. «Бұл нақты биологиялық стресс, ол қартаюды тездетеді. Күнделікті созылмалы стресс адамдарға күйрете әсер етуі мүмкін», – дейді ол. Литгоу ұйқыны ең маңызды факторлардың бірі деп атайды, өйткені ол ағзадағы қалпына келтіру процестерін іске қосады.
Коэн ұзақ өмір сүруінің құпиясы – түнде 8 сағаттан артық ұйықтау, сондай-ақ кітап оқуға және әңгімелесуге құмар болу. Оның отбасында әжесі 80-нен асқан шағында пәтердегі су құбырын жөндеуге бара жатып қайтыс болған. «Мен әрқашан мәңгі жұмыс істейтінімді білдім», – дейді Коэн, оның жұмысы отбасына қамқорлық жасауға және қалаған кезде саяхаттауға мүмкіндік берген.
Коэннің заң саласындағы мансабы, соның ішінде 88 жасында қызымен бірге ашқан жаңа фирмасы, оған мақсат сезімін берді. Литгоудың айтуынша, бұл кейінгі жаста жұмыс істейтін адамдарға пайдалы. Дәл осы мақсат Роузды дәрігерлік қызметін ұзақ уақыт жалғастыруға итермеледі. Ол жұмысында ең көп ұнататыны – пациенттерді көру, олардың кейбіреулері жасөспірім кезінен бастап келіп, ересек шағында да жалғастырған. «Олар 50 жылдан кейін де маған келетін, бұл менің қаншалықты нашар жұмыс істегенімді көрсетеді», – деп күлді ол.