Тістерді тазалау, тіс жібін қолдану және қатты тағамды ұмытпау — кариестің алдын алуға көмектесетін қарапайым әдеттер. Стоматолог-терапевт Аралбек Тасбулатов кейбір адамдардың тістері неге тезірек бұзылатынын, ауыз қуысына қалай дұрыс күтім жасау керектігін және көкөністер мен жемістердің неліктен профилактика үшін қажет екенін айтты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
— Аралбек, айтыңызшы, неге біреулердің тістері тез бұзылады, ал басқаларында мүлдем жоқ?
— Кариестің басты себебі — бактериялардың қышқылдарының эмальға әсері. Алайда, бірдей гигиена кезінде неге кейбір адамдардың тістері бұзылады, ал басқаларында жоқ екенін анықтайтын нақты механизмдер әлі зерттелуде. Негізінен, бұл биологиялық және генетикалық факторлардың бірегей үйлесіміне байланысты. Мысалы, сілекей қышқылдарды бейтараптандырады және эмальды минералдармен қанықтырады. Бірақ оның буферлік қасиеттері мен көлемі генетикаға, жалпы денсаулық жағдайына және дәрі-дәрмек қабылдауға байланысты.
Сонымен қатар, ауыз қуысында жүздеген бактерия түрлері мекендейді. Ғалымдар әлі де кейбір адамдарда неге кариесогенді бактериялар басым болатынын және бұл микрофлораның құрамы тұқым қуалау арқылы қалай берілетінін зерттеп жатыр.
— Дегенмен, тістердің жағдайын бағалаудың қандай да бір критерийлері бар ма?
— Иә, әрине. Алғашқы қабылдау кезінде стоматологтар мұқият тексеру жүргізіп, ауыз қуысының гигиена индексін, сондай-ақ резистенттілікті бағалайды. Яғни, әр пациент үшін біз КПУ есептейміз. КПУ — кариес, пломбалар, алынған тістер.
Кариестің ағу жылдамдығы бойынша үш формасы бар.
Компенсацияланған кариес формасы — бұл ауызда нөлден төртке дейін тіс болғанда, олардың ішінде алынған, кариозды және пломбаланған тістер бар.
Егер біз мұндай көріністі көрсек, пациентте тістердің зақымдану процесі баяу жүретінін және дененің патологиямен сәтті күресетінін түсінеміз.
Екінші форма — субкомпенсацияланған. Бұл дәрігер тексеру кезінде пациенттің аузында емдеуді қажет ететін, алынған немесе пломбаланған 4-тен 8-ге дейін тіс санағанда. Мұнда әлі де аса қауіпті емес, бірақ тіс ауруының өршіп жатқаны белгілі.
Үшіншісі — декомпенсацияланған, онда емделген, кариозды немесе алынған тістердің саны сегізден жоғары. Бұл өткір форма, онда ақ дақ сатысынан терең бұзылуға дейінгі процесс бірнеше апта ішінде өтеді. Әдетте бұл кезде суықтан, ыстықтан және тәттіден қатты ауырсыну болады. Ал бұзылу тез арада пульпитке немесе периодонтитке ауысады.
— Тістердің зақымдану себептері көбінесе нашар гигиенадан бастала ма?
— Иә, кариес оған қолайлы орта болған жерде дамиды. Бұл міндетті түрде тәтті нәрсе емес. Сондықтан, егер адамның ауыз қуысының гигиенасы нашар болса, онда кариестің пайда болуына бейімділігі өте жоғары деп саналады.
— Ал таңертең және кешке екі минут тазалау мәселені шеше ме?
— ДДҰ ұсынымы бойынша, тіс ауруларының алдын алу — ауыз қуысын күніне екі рет тазалау. Сондай-ақ тамақтан кейін ауызды шаю, сағыз, тіс жібі, ирригаторларды қолдану ұсынылады.
Шын мәнінде, екі минут — бұл минимум. Тіпті үш минутқа дейін тырысу керек. Ал егер уақыт бойынша аз тазаласа, бляшка мен тіс арасындағы тамақтың 50% дерлік қалады.
Сондай-ақ, өзін-өзі тазарту үшін қаттырақ тағамдарды тұтыну қажет екенін атап өткім келеді. Бұл тұрғыда сәбіз бен алма өте жақсы әсер етеді.
Соңғы кездері бәрі дерлік өңделген тағамды жейді. Сондықтан көптеген адамдарда өзін-өзі тазарту процесі тиісті дәрежеде жүрмейді. Сіз соңғы рет шикі сәбізді қашан жедіңіз? Қазір бәрі жұмсақ, шайнауға жеңіл нәрсені жейді. Бұл тістерде тіс бляшкасының көбірек қалуына әкеледі.
Бұған дейін Аралбек Тасбулатов Kursiv Health басылымына ағартудың не есебінен жүзеге асатынын, процедураның басты кемшілігі қандай және балама бар ма екенін айтқан болатын.
Егер мақала сізде алаңдаушылық тудырса, оны жасанды психологпен талқылаңыз.