Ұлттық тау-кен компаниясы «Тау-Кен Самрук» (ТКС) 2025 жылды активтерінің 11%-ға өсуімен аяқтап, көрсеткіш 1,0 трлн теңгеге жетті. Осылайша, ТКС «Самрук-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры портфеліндегі активтері триллиондық белгіге жеткен сегізінші компания болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Басқа портфельдік компаниялардан айырмашылығы, ТКС-тің негізгі құралдары 5%-ға (117 млрд теңгеге) қысқарды, ал ұзақ мерзімді активтер 1%-ға (765 млрд теңгеге) азайды. Компания 2025 жылы бірнеше маңызды мәмілелер жасады. Атап айтқанда, «Солтүстік Қатпар» вольфрам жобасындағы үлесті сату туралы келісімге қол қойылды. 2026 жылдың мамырында ТКС «Солтүстік Қатпардағы» 70% бақылауды АҚШ-тың Cove Capital компаниясына берді. Бұл компания АҚШ президенті Дональд Трамптың ұлдарымен байланысты. Әлемдік вольфрам қорының 2,5% шоғырланған кен орны бойынша мәміле сомасы $115 млн (58 млрд теңге) құрады. Дегенмен, кендегі вольфрам триоксидінің мөлшері (0,23%) әлемдік стандарт бойынша төмен.
Сонымен қатар, ТКС «Алайғыр» қорғасын-күміс бірлескен кәсіпорнын 350 млн теңгеге сатты. Сатып алушы – қытайлық Zhekuang Heavy Industry Co., Ltd. Меншік құқығының ауысуы «дочканың» аналық компанияға 29 млрд теңге қарызын өтегеннен кейін жүзеге асуы керек еді. Алайда, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы аудиттелмеген есептілікте «Алайғыр» да, «Солтүстік Қатпар» да әлі де ТКС-ке тиесілі болып көрсетілген.
ТКС-тің негізгі функциясы – жаңа жобаларды іздеу, дайындау және стратегиялық инвесторларға сату. Компания өз бетінше «Шалқия» қорғасын-мырыш кен орнын дамытуда. 2025 жылы «ШалқияЦинк ЛТД» 12 млрд теңге шығын келтіріп, инвестициялық ақша ағындары 11 млрдтан 28 млрд теңгеге өсті. Еуропалық Қайта Құру және Даму Банкімен қаржыландыру келісімі бұзылғаннан кейін, ТКС жобаны өз қаражаты есебінен қаржыландыруда.
Шалқияның басты мәселесі – жобаның ұзаққа созылуы, бұл қосымша міндеттемелерге әкеп соқты. Жоғары аудиторлық палата тарихи шығындарды тексеріп, 2 млрд теңге ауытқу анықтады, оны компания резерв ретінде таныды. Тағы 5 млрд теңге резерв «Масал» тау-кен байыту комбинаты бойынша міндеттемелерде ілініп тұр.
ТКС негізгі капиталға инвестицияларды ұлғайтуда, бірақ олардың көлемі айналымға қарағанда әлі де аз: 2025 жылы инвестициялық қызметке ақша ағындары 2,3 есеге (12 млрдтан 28 млрд теңгеге) өсті, ал Capex/түсім қатынасы 1% деңгейінде қалды.
Айналым активтері 85%-ға (235 млрд теңгеге) өсті. Дебиторлық берешек 53%-ға (23 млрд теңгеге), қорлар 50%-ға (30 млрд теңгеге) өсті. Сонымен қатар, қысқа мерзімді активтерде 18 млрд теңгеге инвестициялық бағалы қағаздар пайда болды. Олардың толық құрылымы ашылмаған, бірақ түсіндірме жазбада шетелдік және қазақстандық эмитенттердің доллармен номиналданған облигациялары туралы айтылады.
Ақша қаражаттары мен баламалары 142 млрд теңгені құрайды, бұл айналым активтерінің 60%-ы және жиынтық активтердің 14%-ы. 2025 жылы ТКС кері репо механизмін белсенді қолдана бастады: жыл соңында бұл бап ақша қаражаттары құрылымында 60%-ды құрады. Бұл операциялар бойынша пайыздық кіріс 0,6 млрд теңге болды. Қысқа мерзімді депозиттердегі валюталық қаражат көлемі 20 млрд теңгеден 0,2 млрд теңгеге дейін қысқарды.
Бос ақшасы бар ұйым ретінде ТКС аналық және бауырлас компанияларға көмектесіп, банктерді құтқаруға қатысты. «Қазпоштаға» салым көлемі 39 млрдтан 18 млрд теңгеге дейін қысқарды. Компания балансында 2019 жылы Цеснабанк тұрақтандыру кезінде сатып алынған Alatau City Bank-тің 0,1% бағалы қағаздары қалып отыр.
Басқа портфельдік компаниялар қарыз жинақтаған болса, ТКС оларды толығымен жойды. Активтердің өсуі тек капиталдың ұлғаюы есебінен қамтамасыз етілді, ол 2025 жылы 869 млрд теңгеге (+14%) жетті. Компания үш жыл қатарынан дивиденд төлемей, бөлінбеген пайданы 174 млрд теңгеге дейін арттырды (2023 жылы бөлінбеген шығын 23 млрд теңге болған).
ТКС міндеттемелері 6%-ға (131 млрд теңгеге) қысқарды, оның ішінде 87 млрд теңге (–7%) – ұзақ мерзімді, 44 млрд теңге (–2%) – қысқа мерзімді. Қысқа мерзімді міндеттемелердегі негізгі үлес – 32 млрд теңге (+88%) – кредиторлық берешек (аффинаж бизнесінің айналымының өсуіне байланысты). Ұзақ мерзімді міндеттемелерде 72 млрд теңге (–8%) – шығарылған қарыздық міндеттемелер. Компанияның пассивтерінде екінші жыл қатарынан ұзақ мерзімді қарыздар жоқ, 2025 жылдың соңына қарай ағымдағы қарыздар да жойылды.
Компанияның даму жобаларын қаржыландыруға жеткілікті қаражаты бар. Кен орындарының жұмыс бағдарламалары бойынша келісімшарттық міндеттемелердің жалпы сомасы 164 млрд теңгені құрайды, оның үштен екісі – «Шалқия» жобасына тиесілі.