Талибан билігін қайта қолға алғаннан бері бес жыл өткен соң, Ауғанстандағы әйелдер мен қыздар өз өмірлерінің танымастай өзгергенін айтады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қатаң исламистік топ 2021 жылы билікті қайта қолға алғаннан бері елдегі 22 миллион әйелдің құқығын біртіндеп шектеп келеді. Бұл АҚШ бастаған әскери коалиция оларды биліктен кетіргеннен кейін екі онжылдық өткен соң болды.
BBC — Талибан билігін қайта қолға алғаннан бері Ауғанстанға қол жеткізе алатын санаулы БАҚ құралдарының бірі. Біз елдің түкпір-түкпіріндегі әйелдермен сөйлестік — Кабулдың ортасынан бастап кең ауылдық жерлерге дейін.
Олар Талибанның 12 жастан асқан қыздардың мектепке баруына тыйым салғанын, ер адамның ертіп жүруінсіз саяхаттауды шектегенін және бала некесіне заңды рұқсат беретін заң қабылдағанын көрді.
BBC Afghan тілшісі әйелдердің алдында тұрған шектеулер туралы сұрағанда, Талибанның сыртқы істер министрі: «Әйелдер өмірдің барлық саласында толық шектелмеген» деп жауап берді.
Бірақ бұл шектеулер олардың өмірінің барлық саласына әсер етіп, өз оқиғаларын айтуды қиындатады. Көптеген әйелдер жазаланудан қорқып, өз есімдерін жасырды.
«Адамдар кедейлік пен күнделікті қиындықтардан соншалықты қажыған, көбі білім алуды, армандары мен болашаққа деген үміттерін бір жаққа қоюға мәжбүр болды», — дейді Кабулдық Эла.
«Бүгінде аман қалу басты басымдыққа айналды, көбіміздің болашақ туралы ойлауға уақытымыз бен күшіміз жоқ».
Бұл оқиға қиын мәліметтерді қамтиды.
Ауғанстан қазіргі уақытта әлемдегі жалғыз ел, онда қыздарға орта және жоғары білім алуға ресми тыйым салынған.
Шакиба «15 тамыз, үкімет құлаған күн, менің өмірімдегі ең ауыр және ең қасіретті күн болды» деп еске алады.
«Бұл күн сайын келгенде, ескі жара қайта ашылып, жеңіліс сезімі жүрегімді толтыратындай болады».
«Сол күні мен жылдар бойы көтеріп жүрген армандарымның кенеттен жоғалғанын сездім».
Шакиба орта білімін онлайн аяқтағанымен — «бұл өте маңызды жеңіс» — оның ұшқыш болу арманы мүмкін емес сияқты.
«Мен аспанға қараған сайын, өзімді ұшақ ұшып, әлемді жоғарыдан көріп жүргендей елестететінмін. Мен еркін ұшып, шексіз әлемді бастан кешкім келді», — деді ол.
Талибанның сыртқы істер министрі Әмір Хан Муттакиден BBC тілшісі Ауғанстандағы қыздардың білім алуы туралы сұрағанда, ол ЮНИСЕФ-тің есебінде елдегі 2,6 миллион қыздың 6-сыныптан жоғары мектепке бара алмайтынын айтты.
Әмір Хан Муттаки «әйелдерге бәріне тыйым салынған деген дұрыс емес» деп жауап беріп, «қазір үш миллион қыз мектептер мен медреселерде (ислам іліміне бағытталған діни орталықтар) оқиды» деп қосты.
Діни мектептер елде дәрігерлерді қалай дайындайды деген сұраққа Муттаки: «Әйелдер өмірдің барлық саласында толық шектелмеген... Тек олардың істерінің бір кішкене бөлігі ғана кейінге қалдырылған» деді.
БҰҰ мәліметінше, Ауғанстандағы әйелдердің тек 7 пайызы жұмыс істейді, өйткені оларға көптеген жұмыс орындары мен оқу бағыттарына тыйым салынған.
Тележүргізуші Зухал Талибанның бірнеше бұйрығынан кейін жұмысынан айырылды.
«Мен өз жұмысыма өте ынталы болдым және оны сүйіспеншілікпен атқардым. Камера алдына отырып, жаңалықтарды оқыған сайын, өзімді мақтан тұтатынмын... бұл менің болмысым мен өмірімнің бір бөлігі еді».
«Бұрын мен оятқыштың дауысымен оянып, теледидар көруге дайындалатын күндерім енді таңертең оянып, күні бойы үйде отыруға мәжбүр болатын күндерге айналды».
Сыртқы істер министрінің айтуынша, 2020 және 2021 жылдары Ауғанстанда 30 мыңға дейін әйел бизнеспен айналысқан, қазір бұл көрсеткіш 120 мың әйел кәсіпкерге жеткен.
«[Әйелдер] мұғалімдер, мемлекеттік қызметшілер және кәсіпкерлер. Әйелдердің барлық қатысу формалары мен әрекеттеріне толық тыйым салынбаған», — деді Муттаки.
Талибан дене жазаларын қолдануды қайта бастады, ресми деректерге сәйкес, 2021 жылдан бері жүздеген адам қамшыланған, бірақ нақты сан әлдеқайда жоғары болуы мүмкін.
Шайма BBC-ге оның 50 рет қамшыланғанын, бұл оның денесін жарақаттап, отбасын психологиялық тұрғыдан қинағанын айтты.
«Олар маған қағаз әкеліп, „Иә, мен діннен безген әйелмін. Мен кәпірлермен ынтымақтасып, бөгде еркектермен сөйлестім“ деп мойындауға мәжбүрледі».
«Олар мені қатты ұрды, басым жерге қарай иіліп кетті».
«Шамамен 200 жергілікті тұрғын жиналды, олардың арасында ерлер, ұлдар және балалар болды. Барлығы ер адамдар еді. Мен тәубе еткенімді дауыстап айтуым керек болды».
Шайманың айтуынша, оның үлкен қызы қазір әр түнде қорқып оянып, «Анашым, олар сізді ұрып жатыр» немесе «Анашым, олар сізді өлтіріп жатыр» деп сұрайды.