Таиландтан Қытайға депортациялану қаупі төнген екі ұйғыр ер адам адам құқықтары топтарына хат жолдап, Қытайға қайтқысы келмейтінін мәлімдеді. Олардың бірі елге қайтарылса, «құлдай» болатынын айтқан. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Өткен жылы тай билігі 40 ұйғыр ер адамды Қытайға күштеп депортациялаған еді, бұған ер адамдардың өздері мен БҰҰ-ның өтініштеріне қарамастан барды. АҚШ пен Канада оларды қабылдауға дайын екенін білдіргені хабарланған, бірақ Бангкок Бейжіңді ренжітпеуді көздеген болып көрінді. БҰҰ қайтарылғандардың қайда екені әлі белгісіз екенін мәлімдеді.
Енді тағы екі ер адам Бейжіңнің негізінен мұсылман этникалық топқа қарсы басып-жаншу науқанының құрбандары болудан қорқып отыр. БҰҰ бұл науқанды адамзатқа қарсы қылмыс деп айыптаған.
Ер адамдардың бірінің қызы аты қауіпсіздік мақсатында жасырылған жігітінің Guardian-ға «Қытайдан басқа кез келген жерге» барғысы келетінін айтқанын мәлімдеді.
Адам құқықтары топтары екі ұйғыр ер адамның жақында иммиграциялық ұстау орталығына ауыстырылғаннан кейін депортациялану қаупі төніп тұрғанын, олар тай билігінің тағы да Бейжіңнің қысымына көнетінінен қорқатынын айтты.
Human Rights Watch ұйымының Азия бойынша директоры Элейн Пирсон ер адамдарға қауіпсіз үшінші елге баруға рұқсат беруді талап етті. «Бұған дейінгі тай үкіметтері ұйғырларды жылдар бойы адамгершілікке жатпайтын жағдайда ұстап, кейін Бейжіңнің талаптарын орындап, оларды Қытайға жіберді, онда олар күштеп жоғалып кетті», — деді ол.
Ер адамдар 2020 жылдың қаңтарында иммиграциялық ұстаудан қашу әрекетіне қатысты қылмыс үшін жеті жылға бас бостандығынан айырылған жазасын өтеп жатқан. Олар 2014 жылы Қытайдан қашып, Малайзиямен шекара маңында тай полициясы ұстаған 200-ден астам ұйғыр ер адамдар, әйелдер мен балалардан тұратын топтың бөлігі болған.
2014 жылдан бері топтағы әйелдер мен балалар Түркияға жіберілсе, ер адамдар бөлек-бөлек топтармен Қытайға депортацияланып, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубионың сынына ұшырады.
Ұйғырлар — негізінен Қытайдың Шыңжаң өңірінен шыққан түркі азшылығы, олар ондаған жылдар бойы қытай билігінің қанаушылық пен кемсітушілік қарым-қатынасына ұшырап келеді. Бұған олардың мәдени бірегейлігін жоюға бағытталған ұстау лагерьлерінде жүздеген мың адамның қамалуы кірді.
Бейжің Шыңжаңдағы саясатын кедейлікті азайту мен терроризмге қарсы күрес мақсатында деп қорғап келеді.
Шілдеде Марзейя Касемнің (ол өзін исламдық бүркеншік атымен атауды сұрады) жігіті оған жазған хатында Қытайға қайтарылса, «құлдай» болатынын жазған. «Кейде мен неге адам болып жаралдым деп ойлаймын. Қытайға қарсы не істедім ... Қытайға қайтқым келмейді», — деп жазған ол. Ол хатты тайлық құқық қорғау тобымен бөліскен.
Депортация қаупі төніп тұрған екі ер адам сәрсенбіде Таиландтың Ұлттық адам құқықтары комиссиясының кеңсесіне өз істерін айтқаны хабарланды.
Ұйғырлардың туыстары қытай үкіметі «ұйғырлардың көптеп қауіпсіз елге барып, бірге тұруынан қорқып, паранойяға бой алдырған» және оларды депортациялағанды қалайтынын айтқан.
Қытайдың екі ер адамға ресми экстрадиция сұранысын жіберген-жібермегені белгісіз. Бірақ Таиланд ұлттық қауіпсіздік кеңесінің басшысы Чайпруак Даунпрапат журналистерге ер адамдардың және әлі түрмеде отырған тағы үш ұйғырдың Қытайда ұстау ордерлері бар екенін айтқан.
Кейбіреулер қылмыстық ордерлердің шынайылығына күмән келтіреді, өйткені олардың кем дегенде біреуі — Касемнің жігіті — Қытайдан кеткенде кәмелетке толмаған болған. «Егер олар Қытайда шынымен қылмыс жасаған болса, Қытай неге 2014 жылы олар ұсталғанда бірден [Интерпол] қызыл хабарламасын шығармады?» — деп сұрады Касем.
Касем өткен жылғы жаппай депортация үшін Таиланд сынға ұшырағандықтан, биыл билік бұл қадамға неғұрлым сенімді құқықтық негіз құруға тырысып отыр деп есептейді.
Қытай сыртқы істер министрлігінің өкілі: «Қытай мен Таиландтың контрабанда сияқты трансшекаралық заңсыз және қылмыстық әрекеттерге қарсы күрестегі ынтымақтастығы екі елдің заңдарына, халықаралық құқыққа және халықаралық тәжірибеге сай», — деді.
Таиланд сыртқы істер министрлігінің өкілі түсініктеме беруден бас тартты.
Қосымша зерттеуді Ребекка Рэтклифф жүргізді.