Таиландтың адам құқықтары жөніндегі заңгері Арнон Нампа монархияны қоғамдық талқылауға шақырғаны үшін 34 жылдан астам түрме жазасына кесілді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
42 жастағы Арнон 2020 жылы Бангкок орталығында өткен Харри Поттер тақырыбындағы демонстрацияда сиқыршы кейпінде сөйлеп, Таиланд монархиясын есеп беруге шақырған. Жұма күні Бангкок соты оны Таиландтың лèse majesté заңының (112-бап) бұзғаны үшін екі жыл сегіз айға соттады. Бұл заң бойынша патша әулетін қорлағаны үшін осындай заңдары бар барлық басқа елдердегіден де көп адам түрмеге қамалған.
Бұл Арнонға қарсы осы бап бойынша қозғалған 14 істің бірі ғана. Осы уақытқа дейін оған тағайындалған жазалардың жиынтығы 34 жылдан асты. Екі іс бойынша шешім әлі шыққан жоқ.
«Мен үшін бұл таңсық емес», – деді ол кейін журналистерге. «Егер ел ашық болса, біз бұл мәселелерді еркін талқылай алар едік».
Соңғы алты жылда Таиланд тарихында lèse majesté бабы ең кең көлемде қолданылды. Бұл 2020 жылғы студенттік наразылықтарға жауап ретінде болды, олар алғаш рет монархияның рөлін қоғамдық талқылауды талап етті. 294 адам, оның ішінде 18 жасқа толмаған 20 адам сотталды, олар 50 жылға дейін түрме жазасын алды. Ондаған адам әлі сот үстінде.
Осы заң бойынша айыпталғандардың көпшілігіне кепілдік берілмейді және сот істері бірнеше жылға созылуы мүмкін болса да, түрмеде ұсталады. Таиланд шенеуніктерінің заңды стандартты қорғауы: ол «Таиландтың мәдениеті мен тарихын көрсетеді, онда монархия ұлттың негізгі тіректерінің бірі болып табылады және тай халқының көпшілігі оны қатты құрметтейді».
Таиланд қылмыстық кодексінің 112-бабында: «Патшаны, патшайымды, мұрагерді немесе регентті жала жапқан, қорлаған немесе қорқытқан адам үш жылдан 15 жылға дейін түрме жазасына кесіледі».
Алайда іс жүзінде заң монархия туралы әлдеқайда кең пікірлерді және әлдеқайда кең ауқымды тұлғаларды қамтиды. Патша әулетінің кез келген мүшесі, монархия институты, тіпті бұрын қайтыс болған патшалар туралы, бір жағдайда патшаның иті туралы жағымсыз пікір айту сотқа әкелген.
«Заңның мәтінінде не жазылғанын сұрасаңыз, айта аламын», – дейді айыпталғандарды қорғауға көмектесетін Таиландтың адам құқықтары жөніндегі заңгерлер ұйымының директорының орынбасары Акарачай Чайманиракате. «„Жала жабу“ немесе „қорлау“ деген сөздерді соттар қалай түсіндіреді деп сұрасаңыз, мен анықтама бере алмаймын, өйткені бұл өте анық емес, өте бұлыңғыр. Тіпті заңның өзін сұраққа алу 112-бап бойынша lèse majesté болып саналуы мүмкін».
Арнон соңғы үш жылда Бангкоктың тергеу изоляторында отырып, кішкентай қызы мен ұлына хат жазып жүр.
«Қымбатты Пран мен Карл, менің сүйікті балаларым,
Қысқы жел бізге тек салқын ауа райын әкеліп қана қоймай, өткен күндердің әңгімелерін де қайтарады. Карл дүниеге келгеннен кейінгі алғашқы қыста Бангкоктан тыс жерде саяхаттаған уақытты сағынамын. Бұл мен үшін сиқырлы уақыт болды. Мен бостандыққа шыққанша осында өткізетін әр қыста оны сағынамын».
Жұма күнгі үкімнен бірнеше апта бұрын Арнон қатысқан тыңдаулар – ол Карлды нәресте кезінен бері көрген жалғыз уақыт.
Карл алғашында ұялшақ, бірақ көп ұзамай оны құшақтап, басқа тұтқындарға көрсетуге қуанады. Оның 10 жасар қарындасы Пран кейде әкесіне түрмеде барып, оны жиі суретке түсіреді.
Бірақ Арнон мен оның серігі Луква Карлды кішкентай деп санайды. Әзірге Карл сотты әкесі жұмыс істейтін жер деп ойлайды. Қолдаушылар тобы да келіп, кішкентай сот залын толтырды. Олар тұтқындармен көңілді араласып, судьялар тыңдауды бастауға кіріспес бұрын күліп, әңгімелеседі. Бұл Таиландтағы ең қорқынышты айыптардың біріне тап болған ерлер үшін өте бейресми жағдай.
Заңның әсері монархия туралы кез келген қоғамдық талқылауды басып тастады. Алты жыл бұрын бұл туралы пікірлер тек жеке адамдар арасында сыбырлап айтылатын. Бір белгілі жағдайда такси жүргізушісі жолаушысының көлікте айтқан сөздерін хабарлағаны үшін түрмеге қамалған.
Сол жылы жас тайлар мемлекеттік төңкеріс жетекшісі генерал Прают Чан-Оча басқарған консервативті үкіметке наразылықтарын арттырды. Бір жыл бұрын миллиондаған адам кең реформаларды уәде еткен «Future Forward» партиясына дауыс берген, бірақ 2020 жылдың ақпанында Конституциялық сот партияны техникалық себеппен таратты. Covid пандемиясының басталуы үш ай бойы наразылықтарға жол бермеді, бірақ Таиландта инфекциялар азая бастағанда, студенттер әскерилердің саясаттағы рөлін тоқтатуға шақырған митингілер өткізе бастады. Арнон Нампа бұл жеткіліксіз деп санады.
Харри Поттер кейпінде ол монархияның ашық емес билігі мен байлығы туралы сөйлесу уақыты келді деп мәлімдеді. Ол патша Ваджиралонгкорнның Crown Property Bureau иеленетін үлкен активтерді және армияның маңызды бөліктерін жеке бақылауға алу туралы шешімін сынға алды.