Армения астанасы Ереванда өткен табиғат туралы жаһандық келіссөздер 200-ге жуық елдің делегаттары арасындағы ұзақ пікірталастардан кейін жаңа іс-қимыл жоспарының негізгі бөліктері туралы келісіммен аяқталды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Келіссөздер аяқталуы тиіс уақыттан бірнеше сағат өткен соң, сенбі күні таңертең елдер келісімге қол жеткізді. Жиналыс президенті Амбарцум Матевосян: «Міне, осы. Керемет», — деді.

Төрт жыл бұрын сол елдер табиғаттың құлдырауын «тоқтату және қайтаруға» міндеттейтін тарихи келісімге қол қойған болатын. 2022 жылғы жаһандық биоалуантүрлілік туралы негіздемелік келісім 24 мақсатты қамтыды, оның ішінде осы онжылдықтың соңына дейін әлемнің құрлықтары мен теңіздерінің 30%-ын қорғауға алу да бар.

Ғалымдардың айтуынша, әлем қазір алтыншы жаппай жойылу оқиғасын бастан кешіруде, түрлер адам әрекетінің салдарынан табиғи деңгейден 100 есе жылдам жойылып жатыр. Алайда БҰҰ-ның осы аптадағы мәліметіне сәйкес, әлем сол жиырма төрт мақсаттың тек біреуіне ғана қол жеткізу жолында.

Осы аптадағы келісімнің бір бөлігі ретінде елдер артта қалып жатқандарын мойындады. «Бұл аса қызықты немесе егжей-тегжейлі болмаса да, елдердің келісімге келе алуы — жақсы жаңалық», — деді Fauna & Flora экологиялық қайырымдылық ұйымынан Кэтрин Уэллер. «Біз 2030 жылға дейін бағытты түзетпей-ақ жалғастыра алмаймыз; табиғат Жер бетіндегі барлық тіршілік үшін: экономикамыз үшін, әл-ауқатымыз үшін маңызды», — деп қосты ол.

Бұл пікірді The Wildlife Trusts бас директоры Крейг Беннетт те қолдады. Ол BBC News-ке: «Біз әлі де қорқынышты жоғалтуды көріп отырмыз, бұл жаһандық экожүйелердің құлдырауына қауіп төндіреді. Бұның қаншалықты ауыр екенін айтуға сөз жетпейді», — деді. Бірақ ол «жақсырақ жаңалық — әлемде жағдайды қалай өзгертуге болатыны туралы көптеген мысалдар бар» екенін қосты.

Елдер 623 миллион акр (252 миллион гектар) деградацияға ұшыраған жерді қорғауға алды — бұл Гренландиядан үлкен аумақ. Дәл өткен айда WWF пілдер, жасыл теңіз тасбақалары мен жолбарыстар сияқты негізгі түрлердің қалпына келуіне қол жеткізген қорғау әрекеттерін мақтады.

Елдер бұл әрекеттерді жеделдетуге кедергі келтіретін негізгі фактор — ақша екенін мойындады. 2022 жылы олар осы онжылдықтың соңына дейін табиғатты қалпына келтіру әрекеттеріне 30 миллиард доллар (22,4 миллиард фунт стерлинг) бөлуге және жеке көздерден қосымша 170 миллиард доллар тартуға келіскен болатын. Алайда БҰҰ-ның мәліметіне сәйкес, жылдар өткен соң көптеген елдер халықаралық көмекті қорғаныс бюджеттеріне және қайталанатын энергетикалық дағдарыстарды шешуге бағыттап, уәделер сол мақсаттарға жетуге қажетті деңгейде орындалмай отыр.

Осы жиналыста 1 миллиард доллардан астам қаражат уәде етілді, оның жартысы Леонардо Ди Каприоның Re:wild ұйымы сияқты қайырымдылық жасаушылардан келді.

Халықаралық қоршаған орта және даму институтының зерттеушісі Анна Дюкро елдердің қоршаған ортаға зиянды салаларға субсидияларды азайтуға міндеттеме алуында белгілі бір ілгерілеушілік болғанын айтты. «Нақты мысал — үкіметтер табиғатқа әсіресе зиянды ауқымды балық аулауды, мысалы, тралдауды субсидиялайды», — деді ол. Келіссөздерге қатысқан Дюкро: «Қазіргі жағдай — үкіметтер екі рет төлеп отыр. Олар табиғат пен климатқа шығындарды ұлғайту керектігін біледі, бірақ сонымен бірге табиғатқа зиян келтіреді», — деп қосты.

Бұған дейін қоршаған ортадан алынған генетикалық материалды пайдаланудан пайда көретін жеке компаниялар үшін арнайы қаржы қоры — Cali Fund құрылған болатын. Ол жыл сайын 3,6 миллиард долларға дейін қаражат жинай алады деп болжанған, алайда жиналыс басында тек 10 000 доллар ғана уәде етілген. Бұл мәселеде айтарлықтай ілгерілеушілік болмады — оның ерікті сипаты компанияларға қысым жасауды қиындатады, деп мойындады Беннетт. «Биоалуантүрлілігі бай елдер мен сол елдерде табылған генетикалық материалдан пайда табуға тырысатын компаниялар болған кезде, олар сол қауымдастықтарға төлеуі керек», — деді ол. «Бұл даулы мәселе болмауы керек».

Күн тәртібіндегі оңай мәселелердің бірі табиғат жағдайы туралы ғылыми есептерді бекіту болуы тиіс еді.