2024 жылғы 13 қазанда таңғы 07:25-те, Техас пен Мексика шекарасындағы Бока-Чика маңындағы Starbase-та, ұшыру алаңында әзірге жасалған ең үлкен зымыран тұр. Оның қозғалтқыштары іске қосылып, SpaceX басқару бөлмесіндегі қуаныш пен айқайлар астында зымыран Мексика шығанағы аспанына көтеріледі. Бірақ ұшыру басты оқиға емес. Жеті минуттан кейін ғарышқа зымыранды жіберген алып үдеткіш Жерге қайта құлай бастайды – жоспар бойынша қозғалтқыштары қайта іске қосылғанша. Ол өзінің түсуін баяулатып, Mechazilla немесе «таяқшалар» деп аталатын құрылғымен ұсталу үшін дәлдікпен бағытталады. Бұл бұрын ешкім жасамаған жетістік. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
SpaceX басқару бөлмесіндегі қуаныш пен қол алысулар арасында Илон Маск өзінің миллиондаған әлеуметтік медиа ізбасарларына бұл «өмірді мультипланетарлы етуге бағытталған үлкен қадам» екенін айтады – қайта пайдалануға болатын зымыран, ол нәрселерді орбитаға, Айға және бір күні Марсқа ұшыру құнын күрт төмендетеді.
12 маусымда осы уақытқа дейін тек Маск пен бай жеке институттарға ғана тиесілі болған компания акцияларының бір бөлігі саудалана бастайды. Бірнеше британдық брокердің айтуынша, бұл қызықты компанияның акцияларын сатып алуға ниет білдірушілер саны күрт өскен. Ұлыбританияның жеке инвесторларына шамамен £1,5 млрд көлемінде акциялар бөлінуі мүмкін. Hargreaves Lansdown компаниясының бас клиенттік офицері Саймон Белшем: «Біз бұл IPO барлығына сәйкес келмеуі мүмкін екенін түсінеміз, бірақ бұл біздің көптеген клиенттеріміз үшін қызықты сәт. Біз бұл көптеген адамдар үшін инвестициялауға алғашқы қадам болады деп күтеміз», – деді.
Қарапайым жер тұрғындарының SpaceX акцияларын сатып алу мүмкіндігі – қор нарығы тарихындағы ең маңызды сәттердің бірі және бұл Илон Маскты әлемдегі алғашқы триллионер етеді. Акциялардың проспектісінде мынадай миссия мәлімдемесі бар: «Өмірді мультипланетарлы ету, ғаламның шынайы табиғатын түсіну және сананың жарығын жұлдыздарға тарату үшін қажетті жүйелер мен технологияларды құру».
SpaceX тек зымырандар туралы емес – бұл жасанды интеллект (AI) болашағына ставка. Компанияның жақын арада жұртшылыққа ішінара сатылуының сәттілігі немесе сәтсіздігі AI-дің әлемдік экономиканың үлкен бөлігін жұтып қоюы туралы инвесторлардың оптимизмінің маңызды сынағы болып табылады. SpaceX $1,75 трлн бағасымен Жердегі ең құнды 10 компанияның қатарына кіреді. Бұл өткен жылы $5 млрд жоғалтқан компания үшін таңғаларлық бағалау.
SpaceX бірнеше бизнесті біріктіреді: зымырандарды жобалау, өндіру және ұшыру, спутниктер. Оның ұшыру мүмкіндіктері кез келген басқа компаниядан немесе елден асып түседі. Starlink байланыс желісі Украинаның Ресей басқыншылығына қарсы қорғанысында маңызды геосаяси рөл атқарды. Бірақ тіпті оптимистік бағалаулар бойынша SpaceX-тің бұл бөлігі $300 млрд шамасында – бұл $1,75 трлн мақсатты бағаның 20%-дан азы.
Нақты ставка AI-ге жасалып отыр, өйткені SpaceX құрамына Масктың xAI компаниясы, сондай-ақ ғарышта деректер орталықтарын құру, Айда және Марста адамдық базаларды жасау жоспарлары кіреді. SpaceX анықтаған $28,5 трлн нарықтың $26,5 трлны AI-ге тиесілі. Бұл AI индустриясының АҚШ немесе Еуропа экономикасымен салыстырылатындығына сенуді талап етеді. Кейбір сарапшылар бұл Мастың Икар сәті деп санайды. «Менің ойымша, бұл Илон Масктың эго жобасы», – дейді бұрын NASA-да жұмыс істеген экономист Синеад О'Салливан.