Алматының Медеу аудандық соты 2026 жылғы 7 қазанда AsiaCredit Bank-тің бұрынғы иесі Орифжан Шадиев пен оның көмекшісі Михаил Соловьевтен 29,14 млрд теңге өндіріп алуға шешім шығарды. Сонымен қатар сот құны 9,74 млрд теңге болатын ауданы шамамен 110 гектар жер учаскесіне өндіріп алуға рұқсат берді, деп хабарлайды «Курсив» басылымы сот шешіміне сілтеме жасап. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл 2021 жылы лицензиясынан айырылған банкке келтірілген шығынды өтеу туралы. Жауапкерлерден 86,5 млн теңге мөлшерінде мемлекеттік баж салығын, әрқайсысынан 43,25 млн теңгеден өндіріп алуға шешім шығарылды. Бірінші сатыдағы соттың шешіміне апелляциялық тәртіппен шағымдануға болады.
Сот талқылауы AsiaCredit Bank-тің бұрынғы акционері және директорлар кеңесінің төрағасы Орифжан Шадиев пен Михаил Соловьевке қарсы қозғалған қылмыстық іске байланысты. Іс материалдарына сәйкес, 2019 жылдың сәуірінде Шадиев банктің жалғыз акционері Нұрбол Сұлтанмен несие ұйымының акцияларын сатып алу туралы келісім жасасқан. Мәміле шарттарының бірі банктің бірнеше қарыз алушысының міндеттемелерін басқа компанияларға берешекті аудару және кепілдік қамтамасыз етуді ауыстыру арқылы тоқтату болды.
2019 жылғы 30 сәуірде Шадиев AsiaCredit Bank-тің 16,89 млн қарапайым дауыс беретін акциясын 1 теңгеге сатып алды. Кейіннен қарыз алушылардың міндеттемелері төрт компанияға: Carraige Cargo, DAP Trans Team, Eurasia Trans Com және Mountain River-ге аударылды. Бастапқыда несиелер Алматыдағы жалпы кепілдік құны 25,17 млрд теңге болатын жеті жер учаскесімен қамтамасыз етілген. Алайда 2021 жылдың қаңтарында бұл учаскелер «Горный Гигант» ауданындағы бір жер учаскесімен ауыстырылды.
Қылмыстық іс аясында анықталғандай, жаңа кепілдің нарықтық құны 46,84 млрд теңгеге дейін жасанды түрде көтеріліп, кепілдік құны 23,42 млрд теңге деңгейінде айқындалды. Бұл ретте учаскенің сол кездегі нақты құны 8,28 млрд теңгені құраған. Сот кепілдерді ауыстыру кезінде жалған құжаттар пайдаланылғанын анықтады. Нәтижесінде банк берілген несиелер бойынша неғұрлым өтімді қамтамасыз етуден айырылды.
2023 жылдың шілдесінде Алмалы аудандық соты Шадиев пен Соловьевті ҚР Қылмыстық кодексінің 250-бабының 2-бөлігі бойынша кінәлі деп таныды. Бастапқыда банктің азаматтық талап-арызы 16,7 млрд теңге сомасында қанағаттандырылған болатын.
Алайда 2023 жылдың тамызында Алматы қалалық соты үкімді өзгертті. Шадиевке қаржы ұйымдарында басшылық лауазымдарды атқаруға және олардың қатысушысы болуға өмір бойы тыйым салына отырып, бір жыл алты айға бостандықты шектеу жазасы тағайындалды. Соловьевке ұқсас қызметке бес жылдық тыйым салына отырып, бір жылға бостандықты шектеу жазасы тағайындалды.
Бұл ретте апелляциялық саты 16,7 млрд теңге өндіріп алу туралы шешімді жойып, банктің шығынды өтеу құқығын таныды. Оның түпкілікті мөлшері туралы мәселе азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жіберілді.
Жаңа сот талқылауында AsiaCredit Bank-тің тарату комиссиясы 2026 жылғы 15 маусымдағы жағдай бойынша берешек есебін ұсынды.
Қаралып отырған несиелік міндеттемелер бойынша жалпы берешек 51,47 млрд теңгеге жетті. Бұл соманың 15,81 млрд теңгесі негізгі борышқа, 23,07 млрд теңгесі есептелген сыйақыға және 12,59 млрд теңгесі өсімпұлға тиесілі болды. Бұл ретте банк тікелей өндіріп алуға мүліктік шығын ретінде 47,76 млрд теңге талап етті. Сот шығын мөлшерін айқындау кезінде заңды күшіне енген сот актілерінде белгіленген негізгі борыш пен шарттық сыйақыны ескеру қажет деген қорытындыға келді.
Сонымен қатар сот шығын сомасына 12,59 млрд теңге мөлшеріндегі өсімпұлды қосуды қабылдамады. Шешімде өсімпұл қарыз алушылардың кейінгі тиісті емес орындауы салдарынан туындағаны және Шадиев пен Соловьевтің әрекеттерімен қажетті тікелей себептік байланыста болмайтыны атап өтілген.
Бұдан басқа, сот AsiaCredit Bank-те кепілде қалған жер учаскесінің құнын ескерді. 2026 жылғы 7 қыркүйектегі сараптамаға сәйкес, учаскенің нарықтық құны 9,74 млрд теңгені құрады.
Осылайша, сот 38,88 млрд теңге мөлшеріндегі негізгі борыш пен сыйақы сомасынан кепіл мүлкінің құнын шегерді. Өндіріп алуға жататын мүліктік шығынның түпкілікті мөлшері 29,14 млрд теңгені құрады.
AsiaCredit Bank 2021 жылғы 11 ақпанда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) шешімімен лицензиясынан айырылды. Негіз ретінде пруденциалдық нормативтерді жүйелі түрде бұзу, қадағалау шараларына бірнеше рет орындамау, сондай-ақ банктің ірі қатысушысының реттеушінің қосымша капиталдандыру жөніндегі талаптарын орындамауы алынды.
Лицензияны кері қайтарып алу кезінде AsiaCredit Bank-тің активтері 45,4 млрд теңгені, ал несие портфелі 45 млрд теңгені құрады. Бұл ретте 31,6 млрд теңге, яғни несие портфелінің 70%-ы 90 күннен астам мерзімі өткен жұмыс істемейтін несиелерге тиесілі болды.
Банктің өтімді активтері бар болғаны 75 млн теңгені құрады, ал орындалмаған клиенттік төлемдердің көлемі 8 млрд теңгеден асты. Қосымша провизияларды қалыптастыру үшін қажетті меншікті капитал тапшылығы 19 млрд теңгеге жетті.
ҚНРДА бұған дейін хабарлағандай, 2019 жылдың қазанынан бастап банк өтімділіктің жетіспеушілігіне байланысты пруденциалдық нормативтерді бұза бастады. Реттеуші оған 14 қадағалау шарасын қолданып, әкімшілік құқық бұзушылық туралы 73 хаттама жасады.
Банк акционері 15,4 млрд теңге мөлшерінде өтімділік қолдау көрсетті, алайда бұл шаралар ұйымның қаржылық жағдайын тұрақтандыруға мүмкіндік бермеді. Лицензияны кері қайтарып алғаннан кейін банк мәжбүрлі түрде таратылды.
Орифжан Шадиев — қазақстандық кәсіпкер, AsiaCredit Bank және Capital Bank Kazakhstan банктерінің бұрынғы иесі. 2021 жылы ол Forbes журналының нұсқасы бойынша Қазақстанның ең ықпалды 50 кәсіпкері рейтингінде 40-орынды иеленді. 2018 жылы журнал оның байлығын 177 млн доллар деп бағалаған.
Шадиев сонымен қатар құрылыс секторындағы активтерге, оның ішінде Integra Construction KZ және PRIME System KZ компанияларындағы үлестерге ие болды. Соңғысы итальяндық Todini Costruzioni Generali құрылыс компаниясын бақылаған. AsiaCredit Bank-тен бөлек, кәсіпкер 2021 жылы лицензиясынан айырылған Capital Bank Kazakhstan банкін де бақылаған.