Солтүстік Каролина штатының Ішкі жағалауында инвесторлар мен ғалымдар 23 шаршы миль (60 шаршы шақырым) шымтезек батпағын қалпына келтіріп жатыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Мақсат — климатты жылытатын көмірқышқыл газының шығарындыларын тежеу және жергілікті табиғи ортаны қалпына келтіру. Осыдан ондаған жылдар бұрын тастап кеткен ферма үшін қазылған 50 миль (80 шақырым) арық мыңдаған жылдар бойы жиналған шымтезектің суын құрғатып тастаған. Қалыңдығы 15 футқа (4,6 метрге) дейін жететін жартылай шіріген органикалық зат құрғақшылық пен өртке осал болып, табиғи мекендеу ортасын өзгертіп, жыл сайын 130 000 тонна көмірқышқыл газын шығарады.
Шымтезек батпақтары неге маңызды?
Шымтезек батпақтары әлемдік құрлық бетінің тек 3%-ын алып жатқанымен, Жердегі көмірқышқыл газының шамамен үштен бірін сақтайды — бұл барлық ормандардың жиынтығынан да көп. Алайда олар бүлінген, жойылған немесе өртенген кезде мәселенің бір бөлігіне айналып, үлкен көлемде парниктік газдарды шығарады. Қазіргі уақытта бұл барлық көздерден жылдық жаһандық жалпы шығарындылардың шамамен 6%-ын құрайды.
Ғалымдардың айтуынша, шымтезек батпақтары бүлінбеген кезде өсімдіктердің ыдырауынан пайда болатын газдар суға қаныққан, оттегі жетіспейтін ортада ұсталып қалады, ал беткі өсімдіктер атмосферадан көмірқышқыл газын сіңіреді. Олар сондай-ақ жаһандық тұщы судың шамамен 10%-ын сақтайды, су тасқынын бақылауға көмектеседі және өрттің таралуын тежеуге ықпал етеді, сонымен қатар көптеген түрлер үшін маңызды мекендеу ортасын қамтамасыз етеді.
Шымтезек батпақтарына не болып жатыр?
2025 жылы Табиғатты қорғау биологиясы қоғамы жариялаған зерттеуге сәйкес, қоңыржай белдеудегі шымтезек батпақтарының үштен екісі — негізінен Еуропа мен АҚШ-та — егіншілік, тау-кен өндірісі және басқа да мақсаттар үшін сусыздандырылған. Ал тропиктік шымтезек батпақтарының шамамен 45%-ы осылайша бүлінген.
Канада мен Ресей сияқты суық климатты аймақтардағы бореальдық шымтезек батпақтары шамамен 90% бүлінбеген күйінде сақталған. Бірақ олар климаттың өзгеруімен байланысты мәңгі тоңның еруі мен қарқынды өрттерден, сондай-ақ тау-кен өндірісі мен маңызды минералдарды барлаудан өсіп келе жатқан қысымға ұшырауда.