Солтүстік Каролина штатының Ішкі Банкі аймағында инвесторлар мен ғалымдар 23 шаршы миль (60 шаршы шақырым) шымтезек батпағын қалпына келтіріп жатыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл жоба климатты жылытатын көмірқышқыл газының шығарындыларын тежеуге және жергілікті табиғи ортаны қалпына келтіруге бағытталған.
Ондаған жылдар бұрын тастап кеткен ферма үшін қазылған 50 миль (80 шақырым) арық мыңдаған жылдар бойы жиналған шымтезектің — тереңдігі 15 футқа (4,6 метр) дейін жететін ішінара шіріген органикалық заттың — суының көп бөлігін құрғатып жіберген. Бұл аумақты құрғақшылық пен өртке осал етіп, табиғи мекендеу ортасын өзгертіп, жылына 130 000 тонна көмірқышқыл газын шығаруға әкелді.
Шымтезек батпақтары неліктен маңызды?
Шымтезек батпақтары әлемдік құрлық бетінің тек 3%-ын алып жатқанымен, Жердегі көмірқышқыл газының шамамен үштен бірін сақтайды, бұл барлық ормандардың жиынтығынан да көп. Алайда олар бүлінген, жойылған немесе өртенген кезде мәселенің бір бөлігіне айналып, үлкен көлемде парниктік газдар шығарады. Қазіргі уақытта бұл барлық көздерден жылдық жаһандық жалпы көлемнің шамамен 6%-ын құрайды.
Ғалымдардың айтуынша, шымтезек батпақтары бүлінбеген кезде өсімдіктердің ыдырауынан пайда болатын газдар суға толы, оттегі жетіспейтін ортада ұсталып, ал жер бетіндегі өсімдіктер атмосферадан көмірқышқыл газын сіңіреді.
Сонымен қатар, олар жаһандық тұщы судың шамамен 10%-ын сақтайды, су тасқынын бақылауға көмектеседі және өрттің таралуын тежеуге ықпал етіп, көптеген түрлер үшін маңызды мекендейтін орта бола алады.
Шымтезек батпақтарына не болып жатыр?
2025 жылы Табиғатты қорғау биологиясы қоғамы жариялаған зерттеуге сәйкес, қоңыржай белдеудегі шымтезек батпақтарының үштен екісі — негізінен Еуропа мен АҚШ-та — егіншілік, тау-кен өндірісі және басқа да мақсаттар үшін сусыздандырылған, ал тропиктік шымтезек батпақтарының шамамен 45%-ы осыған ұқсас бүлінуге ұшыраған.
Канада мен Ресей сияқты суық климатты аймақтардағы бореальдық шымтезек батпақтары шамамен 90% бүлінбеген күйде, бірақ климаттың өзгеруімен байланысты мәңгі тоңның еруі мен қарқынды өрттерден, сондай-ақ тау-кен өндірісі мен маңызды минералдарды барлаудан өсіп келе жатқан қысымға ұшырауда.