Инвесторлар мен ғалымдар Солтүстік Каролинаның Ішкі жағалауындағы 23 шаршы миль (60 шаршы шақырым) шымтезек батпағын қалпына келтіріп, климатты жылытатын көмірқышқыл газының шығарындыларын тежеуге және табиғи мекенді қалпына келтіруге кірісті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ондаған жыл бұрын тасталған фермалық жоба үшін қазылған 50 миль (80 шақырым) арық мыңдаған жылдар бойы жиналған шымтезектің — тереңдігі 15 футқа (4,6 метрге) жететін ішінара шіріген органикалық заттың — суының көбін сорып әкетті. Бұл аумақты құрғақшылыққа және өрттерге осал етіп, табиғи мекендерді өзгертіп, жыл сайын 130 000 тонна көмірқышқыл газын шығаруға мүмкіндік берді.
Шымтезек батпақтары неге маңызды?
Ғалымдардың айтуынша, шымтезек батпақтары әлемдік құрлық бетінің тек 3%-ын алып жатқанымен, Жердегі көмірқышқыл газының шамамен үштен бірін сақтайды — бұл барлық ормандардың қосындысынан да көп. Алайда олар бүлінгенде, жойылғанда немесе өртенгенде мәселенің бір бөлігіне айналып, үлкен көлемдегі парниктік газдарды шығарады. Қазір бұл барлық көздерден жыл сайынғы әлемдік жалпы көлемнің шамамен 6%-ын құрайды.
Ғалымдардың айтуынша, шымтезек батпақтары бүлінбеген күйде болғанда, шіріген өсімдіктерден пайда болатын газдар суға толы, оттегі жетіспейтін ортада ұсталып қалады, ал беткі өсімдіктер атмосферадан көмірқышқыл газын сіңіреді.
Олар сондай-ақ әлемдік тұщы судың шамамен 10%-ын сақтайды, су тасқынын тежеуге көмектеседі және өрттерді тоқтатуға ықпал етіп, көптеген түрлер үшін маңызды мекен болып табылады.
Шымтезек батпақтарына не болып жатыр?
Conservation Biology қоғамы жариялаған 2025 жылғы зерттеуге сәйкес, қоңыржай белдеудегі шымтезек батпақтарының үштен екісі — негізінен Еуропа мен АҚШ-та — егіншілік, тау-кен және басқа да мақсаттар үшін сусыздандырылған, ал тропиктік шымтезек батпақтарының шамамен 45%-ы осылайша бүлінген.
Канада мен Ресей сияқты суық климатты жерлердегі бореалдық шымтезек батпақтары шамамен 90% бүлінбеген күйде, бірақ климаттың өзгеруімен байланысты мәңгілік тоңның еруі мен қарқынды өрттерден, сондай-ақ тау-кен және маңызды минералдарды барлаудан өсіп келе жатқан қысымға ұшырауда.