Солтүстік Каролинаның Ішкі жағалауында инвесторлар мен ғалымдар 23 шаршы миль (60 шаршы шақырым) шымтезек батпағын қалпына келтіріп, климатты жылытатын көмірқышқыл газының шығарындыларын тежеуге және табиғи мекенді қалпына келтіруге кірісті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ондаған жылдар бұрын тасталған ферма үшін қазылған 50 миль (80 шақырым) арық мыңдаған жылдар бойы жиналған шымтезектің — тереңдігі 15 футқа (4,6 метрге) жететін ішінара шіріген органикалық заттың — суының көбін құрғатып, аумақты құрғақшылық пен өртке осал етіп қалдырды, табиғи мекенді өзгертті және жыл сайын 130 000 тонна көмірқышқыл газын шығаруға жол ашты.
Шымтезек батпақтары неге маңызды?
Олар әлемдік құрлық бетінің тек 3%-ын алып жатқанымен, Жердегі көмірқышқыл газының шамамен үштен бірін сақтайды — бұл барлық ормандардың қосындысынан да көп. Алайда бүлінген, жойылған немесе өртелген кезде олар мәселенің бір бөлігіне айналып, үлкен көлемде парниктік газдарды шығарады, қазір бұл барлық көздерден жылдық жаһандық жалпы көлемнің шамамен 6%-ын құрайды.
Ғалымдардың айтуынша, шымтезек батпақтары бүлінбеген күйде болғанда, шіріген өсімдіктерден пайда болатын газдар суға қаныққан, оттегі жетіспейтін ортада ұсталып қалады, ал беткі өсімдіктер атмосферадан көмірқышқыл газын сіңіреді.
Олар сондай-ақ әлемдік тұщы судың шамамен 10%-ын сақтайды, су тасқынын тежеуге көмектеседі және өрттерді тоқтатуға ықпал ете алады, сонымен қатар көптеген түрлер үшін маңызды мекен болып табылады.
Шымтезек батпақтарына не болып жатыр?
Conservation Biology қоғамы жариялаған 2025 жылғы зерттеуге сәйкес, қоңыржай белдеудегі шымтезек батпақтарының үштен екісі — негізінен Еуропа мен АҚШ-та — егіншілік, тау-кен және басқа да мақсаттар үшін сусыздандырылған, ал тропиктік шымтезек батпақтарының шамамен 45%-ы осылайша бүлінген.
Канада мен Ресей сияқты суық климатты жерлердегі бореалдық шымтезек батпақтары шамамен 90% бүлінбеген күйде, бірақ климаттың өзгеруімен байланысты мәңгі тоңның еруі мен қарқынды өрттерден, сондай-ақ тау-кен және маңызды минералдарды барлаудан өсіп келе жатқан қысымға ұшырауда.