Смитсон институтының қызметтен кететін хатшысы Лонни Банч ұйымды саяси араласудан қорғап, тарихтың күрделі әрі бояусыз шындығын айту — елге деген «үлкен сүйіспеншілік» екенін мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Жұма күні Вашингтондағы Афроамерикалық тарих және мәдениет ұлттық мұражайында сөйлеген Банч жүздеген көрерменнің тік тұрып қошемет көрсетуіне ие болды және институт қызметкерлері мен көрмелері патриоттық емес деген тұжырымдарды жоққа шығарды.

«Бұл мұражай немесе Смитсонның кез келген бөлігі Американы сүймейтін, Америкаға мән бермейтін адамдар жасаған деген түсінік — сенімсіз түрде қате», — деді хатшы. «Ал осы ғимаратта көріп отырғаныңыз — үлкен сүйіспеншілік. Үлкен құрмет».

Осы айдың басында жыл соңында қызметтен кететінін жариялаған Банч Афроамерикалық мұражайдың 10 жылдығын тойлау іс-шарасында сөйледі, ол мұражайдың негізін қалаушы директоры болған.

Оның сөздері Дональд Трамп әкімшілігінің қарсылығы күшейіп тұрған кезде айтылды. Әкімшілік Смитсон басшыларын радикал белсенділер деп айыптаған есеп жариялап, АҚШ-тың 250 жылдығы қарсаңында мұражай мазмұнына кең ауқымды тексеру жүргізуді тапсырды.

Өткен жылы Трамп өзінің Truth Social платформасында былай деп жазған: «Смитсон бақылаудан шықты, мұнда талқыланатынның бәрі — еліміз қаншалықты қорқынышты, құлдық қаншалықты жаман болғаны және қанауға ұшырағандардың қаншалықты жетістікке жетпегені туралы — Табыс туралы ештеңе жоқ, Жарықтық туралы ештеңе жоқ, Болашақ туралы ештеңе жоқ».

Алайда жұма күні Банч құлдықтың АҚШ-ты түсіну үшін «іргетасты» екенін алға тартты. «Адамдар құлдық туралы тым көп айтасың немесе құлдықтан ұяламыз дегенде, мен құл болған атам сияқты күшті болсам еді деймін. Олар сенген Америкаға мен де сенсем еді. Олар армандаған жаңа әлемді мен де армандасам еді.

«Сондықтан мен үшін бұл — „О, құдайым, мен ұяламын, елге зиян келтіруге тырысамын“ деу емес. Мен адамдарға түсіндіруге тырысамын: бұл адамдар қалай сенді? Олар біз құрған іргетасты қалай қалады? Өйткені бәрі содан басталды».

Ол қосты: «Сондықтан мен үшін бұл шынымен де — олар мен неге сенгенін білмейтін нәрсеге сенді, егер сол мәністің бір бөлігін ұстай алсақ, не істей алар едік? — деп айту туралы».

1978 жылы Смитсонда мансабын бастаған және 2019 жылы оның тұңғыш қара нәсілді хатшысы болған Банч мұражай кураторлығы саяси қысымға емес, тәуелсіз ғылымға негізделуі керек екенін алға тартты.

«Елдің ұлылығын елдің толық бейнесін түсінбейінше түсіне алмайсыз», — деді ол. «Қараңғы бұрыштарды жарықтандырмайынша, бәрін түсіне алмайсыз. Кураторлық — жарық түсірейік деген сөз. Шындықты айтайық».

Ақ үй мәдени институттарды «Ұлтымыздың тарихын қайта жазуға» ұмтылды деп айыптап, жақын маңдағы Америка тарихы ұлттық мұражайының сыртына ескерту белгілерін қоюды тапсырды. Трамп сондай-ақ судья оның атын қосуға болмайды деп шешкеннен кейін Вашингтондағы Джон Ф. Кеннеди атындағы орындаушылық өнер орталығын бұзуға қауіп төндірді.

Қызметтен кетіп бара жатқан Банч көрермендерін Афроамерикалық мұражайдың өмір сүретініне сендіруге тырысты. Ол былай деді: «Осы мұражайдан әр өткен сайын, әсіресе бәрі мені сынап жатқандай сезінген күндері...»

Модератор, CNN арнасының жүргізушісі Лора Коутс сөзін бөліп: «Бұл жақында болды ма?» — деп сұрады.

Банч әзілдеп: «Бір-екі рет қана. Бірақ мен өтіп бара жатып, төмен түсіп, Эммет Тиллдің табытын көремін де, өзіме: „Сен төзе аласың“ деймін. Сондықтан мен үшін бұл — бәрі мүмкін деп сенуге мәжбүрлейтін нәрсе. Бұл — кім не айтса да, осы ғимараттағыны ешқашан жоя алмайсыз деп сенуге мәжбүрлейтін нәрсе».

Ол мұражайды «мүмкіндік шамшырағы» және «қарсылық орны» деп атап, қосты: «Мен ең мақтан тұтатыным — қысымдар мен әрекеттер болса да, бұл мұражай Америка бар болғанша тұрады».

Талқылауға телевизия продюсері және кеңес мүшесі Шонда Раймс қатысып, Банчтың құрметіне жаңадан құрылған мұра қорына 1 миллион доллар уәде етті. Қор 3,5 миллион долларлық анонимді қайырымдылықпен басталып, ең аз мақсаты 10 миллион доллар.

Мұражайдың атқарушы директоры Шанита Брэкетт қор «осы мұражайды бірегей және тек қана қолдайтынын» айтып, қосты: «Ол біздің инклюзия, қоғамдық қатысу және ықпалсыз тәуелсіз ғылым құндылықтарын көрсетуді жалғастыруымызды қамтамасыз етуге көмектеседі».

Смитсон институты атқарушы биліктен тыс, Жоғарғы сот төрағасы Джон Робертс пен вице-президент Джей Ди Вэнс кіретін регенттер кеңесінің басқаруында жұмыс істейді.

Банчтың қызметтен кететінін жариялағанынан кейін демократ сенатор Алекс Падилья оны Трамптың шабуылдарына қарсы «билікке шындықты айтқаны» үшін мақтады, ал консервативті ой-пікір орталығы Heritage Foundation Банчтың мұрагері институтты «мәдени соғыс алаңы» ретінде қарастырмауын қамтамасыз етуге уәде берді.