Сирияда полиция қамауында азапталып, қайтыс болған ер адамның өліміне байланысты наразылықтар өршіп тұр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Алеппо қаласында жиналған халық азаптауға қатысы бар қауіпсіздік күштерінің жауапкершілігін талап етіп, «Біз қарсы шыққан қанау қайталанбасын» деген ұрандар көтерді. Сәрсенбіде Дамаскідегі Сирия парламенті алдында да наразылық акциялары жоспарланған.
29 жастағы Мұхаммед Ғамира — екі баланың әкесі, Ақ дулығалар ұйымының бұрынғы еріктісі. Ол өткен аптада Латакия провинциясындағы полиция бөлімшесіне ұрлық айыбы бойынша келген. Ғамира бөлімшеден ауыр халде шығып, жексенбі күні ауруханада «ми мен асқазан-ішек қан кетуінің асқынуынан» қайтыс болды. Бұл «ұстау кезінде алған соққылардың салдарынан» болғанын Ақ дулығалардың бұрынғы басшысы, қазіргі Сирия төтенше жағдайлар және апаттарды басқару министрі Раед әл-Салех мәлімдеді.
Ғамираның тұтқынға алынғанға дейінгі күлімсіреп тұрған суреті мен ауруханада ес-түссіз жатқан, денесінде көгерген жерлері бар суреті әлеуметтік желіде тарап, Сирияда үлкен ашу-ыза тудырды.
Ғамираның ата-анасы ұлын ұстамас бұрын полиция бөлімшесінің бастығына оның гемофилиямен ауыратынын, яғни қан тоқтату қиын екенін айтып, оны ұрмауды өтінген. Алайда ескертуге қарамастан, Ғамира қамауда ұрылғанын оның ағасы Иссам Ғамира Сирия мемлекеттік БАҚ-қа мәлімдеді.
Сирия Ішкі істер министрлігі Ғамираның өліміне қатысты жауапкершілікті уәде етіп, тергеу комитетін құрып, министрліктің жеті қызметкерін жауапқа тартты. Ішкі істер министрі Анас Хаттаб тергеу аяқталғаннан кейін «әділ жаза» болатынын уәде етті. Ол X әлеуметтік желісінде: «Ішкі істер министрлігі қызметкерлерінің кез келген құқық бұзушылығы немесе теріс қылығы заң аясында қатаң түрде қаралады және кез келген бұзушы өзінің әділ жазасын алады», — деп жазды.
Министрлік өкілі Нұр әд-Дин әл-Баба министрлікте проблемалар бар екенін мойындап, әділеттілік орнайтынына сендірді. Ол тергеу комитеті сейсенбі күні отбасы мүшелерімен кездесіп, тергеу барысы туралы хабарлағанын айтты.
Жауапкершілік уәделеріне қарамастан, сириялықтар азаптау туралы айыптауларға ашуланды. Олар 14 жылға созылған революция осындай қатыгездікті тоқтатуға бағытталғанына қарамастан, бұл тәжірибенің жалғасып жатқанына наразы. Әл-Асад режимі халықты бақылау үшін жаппай қамау мен азаптауды жүйелі түрде қолданды, ал 2011 жылы үкіметке қарсы наразылықтар басталғанда оның қатыгездігі одан әрі күшейді.
Қазіргі үкімет негізінен исламшыл көтерілісшілер тобы Хайят Тахрир әш-Шамның (ХТШ) бұрынғы мүшелерінен құралған. Олар 2024 жылдың желтоқсанында жылдам шабуылмен Әл-Асадты құлатты. Олар Әл-Асад бақылаған полиция мемлекетінде жасалған қатыгездіктерге тоқтау салып, елді бақылаған қауіпсіздік агенттіктерінің тығыз желісін таратуға уәде берді.
Алайда құқық қорғаушылар Сирия түрмелерінде азаптау әлі де жалғасып жатқанын және қиянат саясаты қайта құрылып жатқанын алға тартуда. «Сирия үшін ақиқат пен әділеттілік» ұйымы 2025 жылдың маусымынан 2026 жылдың маусымына дейін 14 адамның азапталып, қамауда қайтыс болғанын құжаттады. Олар «саяси биліктің ауысуы азаптауды мүмкін ететін құрылымдар мен тәжірибелерді тиімді жоюмен қатар жүрмеді» деп мәлімдеді.
Ұйым әртүрлі агенттіктердің Сирия қауіпсіздік күштері тарапынан жасалған ауыр соққылар, электр тогымен ұру, қорлау, қорқыту, негізгі қажеттіліктерден айыру сияқты деректерді жинады. Бұл көбінесе секталық кемсітушілікпен байланысты болған.
Құқық қорғаушылар Сириядағы азаптаудың жалғасуын орталықтандырылған саясат емес, милициялар мен қауіпсіздік күштеріне бақылау мен есептіліктің болмауымен түсіндіреді. Бұл Әл-Асад режимінен өзгеше, онда азаптау заңдағы олқылықтарға байланысты емес, мемлекет саясатының өзі болған.
Бұл есеп БҰҰ-ның тәуелсіз тергеу комиссиясының наурыз айындағы қорытындысымен үндес. Комиссия 2025 жылы Сирия бойынша 30 ресми және уақытша қамау орындарында азаптау мен қиянат жасалғанын құжаттаған.
Азаматтық қоғам топтары наразылық акцияларын өткізіп, жауапкершілікті талап етті. Олар Сирияда бостандық үшін күресте азаптаудан қайтыс болғандардың құрбандығын еске салды. «Седная түрмесіндегі тұтқындар мен жоғалғандар қауымдастығынан» Диаб Сериех: «Бостандық пен абырой үшін, ел тарихының қараңғы тарауын жабу және бұл тәжірибелерді мәңгілікке тоқтату үшін көптеген адамдар құрбан болды. [Ғамираға] және зорлықпен жоғалғандар мен азаптаудағылардың барлығына әділеттілік — біз ешқашан тастамайтын талабымыз», — деді.