Сирия соты құлатылған диктатор Башар Асадты елдегі азаматтық соғыс кезінде соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін кінәлі деп тауып, сырттай өлім жазасына кесті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл Асадқа қатысты алғашқы үкім. Ол 2024 жылдың желтоқсанында режимі құлағаннан кейін отбасымен Дамаскіден Мәскеуге қашып кеткен еді. Бұл оның отбасының биліктегі 50 жылдық үстемдігін аяқтады.
Асадтың немере ағасы, Сирияның оңтүстігіндегі Дераа провинциясының бұрынғы саяси қауіпсіздік басшысы Атеф Наджиб де өлім жазасына кесілді. Ол сот процесіне қатысып, үкім оқылып жатқанда сот залындағы торда жолақты түрме киімінде отырды.
Дераа Асад билігіне қарсы көтерілістің туған жері ретінде кеңінен танымал. 2011 жылдың наурызында үкіметке қарсы граффити жазды деп айыпталған жасөспірімдер тобының ұсталуы мен азапталуы қалада наразылық тудырды, олар қауіпсіздік күштерінің қатаң жазалауына ұшырады. Бұл жауап бүкіл елдегі наразылықтарды тудырып, жүздеген мың адамның өліміне әкелген азаматтық соғысқа ұласты.
Сирияның уақытша үкіметі биыл елді 50 жылдан астам басқарған Асад режиміне қатысты шенеуніктерді соттай бастады. Наджиб сотқа тартылған ең жоғары лауазымды тұлғалардың бірі болып табылады. Ол кісі өлтіру, «15 жасқа толмаған балаларды қасақана өлтіру» және «өлімге әкелетін азаптау» сияқты қылмыстар үшін кінәлі деп танылды.
Сот сондай-ақ Башар Асадтың кіші інісі Махерді қоса алғанда, алты бұрынғы әскери және қауіпсіздік шенеунігін сырттай өлім жазасына кесті. Махер армияның элиталық Төртінші дивизиясын басқарды және режим құлаған кезде Мәскеуге қашып кетті. Басқа сотталғандардың қатарында бұрынғы қорғаныс министрі Фахд аль-Фрейдж де бар.
Ноуха аль-Масри осы сәтті 15 жыл күтті. Ол бес адамнан тұратын айыптау тобының мүшесі ғана емес, сонымен қатар осы іс бойынша талапкер. Масри ағасын 2011 жылдың наурыз айындағы Дераадағы Аль-Омари алаңындағы қырғын кезінде жоғалтты. Ол BBC-ге: «Бұл үкім біздің жасаған құрбандықтарымыздың, шәһидтердің құрбандықтарының, құрбандардың, жоғалғандардың және тұтқындардың азаптарының ауқымын көрсетеді. Біз қанымызды төккендердің, қылмыс жасағандардың, құқықтарымызды бұзғандардың, өлтіргендердің және бізді азаптағандардың барлығы үшін құқықтарымыздың бір бөлігін қайтаруды 15 жыл бойы күттік», - деді.
Масри үшін бұл үкім жаңа кезең. «Біздің талабымыз - бұл сот процестерінің соңы болмауы керек... Жаңа Сирияда бүгіннен бастап жазасыздық болмайды».
Сирияның жаңа билігі Башар мен Махер Асадты Мәскеуден экстрадициялай алатыны әлі белгісіз. Бұл Сирияның жаңа басшылығының Асадқа қарсы алғашқы қадамы емес. Өткен желтоқсанда оған кісі өлтіру және азаптау айыптары бойынша тұтқындау ордері шығарылған болатын. Ол Ахмед аль-Шарааның (қазіргі Сирия президенті) басшылығындағы күштер 11 күндік жылдам жорықта Асад әулетін құлатқаннан кейін Ресейге кетті. Содан бері жаңа үкімет көптеген бұрынғы шенеуніктер мен қауіпсіздік қызметкерлерін қамауға алды, бірақ Асадтың өзін қоса алғанда, ескі режимнің көптеген жоғары лауазымды тұлғалары Ресейде қол жетпейтін күйде қалып отыр.
Асад билігінің соңғы жылдарында сириялық оппозиция қайраткерлерінің Батыс елдерінің соттары арқылы Асадты қудалау әрекеттері ешқандай айыптауға әкелмеді. Асад 2000 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін билікке келді. Хафез Асадтың екінші ұлы ол 1994 жылы көлік апатынан қайтыс болған ағасы Базил өлгенше Сирия билеушісі болуға тағайындалмаған еді. Алауит азшылығының өкілі ретінде ол әскери, қауіпсіздік және барлау қызметтерінде олардың үстемдігін қолдауды жалғастырды.