2019-20 жылдардағы «қара жаз» өрттерінен кейін Шығыс Викториядағы ғалымдар көптен күткен жәйтке тап болды: олар штаттың ең жұмбақ қосмекенділерінің бірі — оңтүстік алып құрбақасының (southern giant burrowing frog) шалшықтардағы бақашықтарын тапты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Өрт Шығыс Гиппслендтің (East Gippsland) кең аумақтарын қамтып, Викторияда сын тұрғысынан жойылып бара жатқан деп саналатын бұл құрбақаның өмір сүруіне алаңдаушылық тудырды.

Шамамен 160 бақашық жиналып, Мельбурн хайуанаттар бағына жеткізілді. Онда олар бақаға айналғанша өсіріліп, өткен жылы алғаш рет қолда ұстау жағдайында сәтті көбейді.

Жарты онжылдықтан астам уақытқа созылған оралу барысында сол бастапқы бақашықтардың 53-і — қазір шамамен бес жасар аталық бақалар — штаттың шығысындағы шалғай аймақтағы туған мекеніне қайтарылды.

Бұл құрбақалар ересек кезінде крикет добының мөлшеріндей болады және ұзақ өмір сүреді деп есептеледі. Snowline Ecology ұйымының герпетологы және осы түрдің маманы Мэтт Клэнси (Matt Clancy) жасыл ағаш бақалары сияқты басқа да ірі бақа түрлері сияқты алып құрбақалардың «20 жылдан асуы әбден мүмкін» екенін айтты.

«Осынша үлкен бақа болғандықтан, оларды табу оңай болады деп ойлауыңыз мүмкін, бірақ олар көп уақытын құмды топырақтар мен орманды орталарда жер астында өткізеді», — деді ол.

«Олар келесі жаңбыр жауғанша және жер бетіне шыққанша ешқайда қозғалмай, тығылып жатады», — деп қосты ол.

Құрбақалар тек қолайлы жағдайларда уақытша бұлақтар мен тоғандарда көбею үшін жер бетіне шығады. Клэнсидің айтуынша, бақашықтардың бақаға айналуы үш айдан екі жылға дейін созылуы мүмкін, әдетте көктемде немесе жазда жас бақалар пайда болады.

Ол 53 бақа соңғы бірнеше аптадағы қатты найзағайдан кейін 80-100 мм жаңбыр жауған жерлерге бірден жіберілгенін айтты.

Босатылған ересек бақалардың кейбіреуі Zoos Victoria жүргізетін қолда ұстау бағдарламасына жарамсыз болды. Zoos Victoria ұйымының қосмекенділер жөніндегі маманы Райан Моес (Ryan Moes) команда бастапқыда жиналған барлық бақашықтарға генетикалық тест жүргізгенін айтты.

«Көбейту бағдарламасында барлық ағайындылардың бірге көбеюін қаламайсыз», — деді ол. «Ең дұрысы — сол бақаларды өсіріп, олар сау бақаға айналған соң табиғатқа қайта жіберу.»

Әр бақа босатылмас бұрын белгіленді, ал босату орындарына бақалардың дауысын анықтайтын дыбыс өлшегіштер орнатылды.

Моестің айтуынша, болашақта бақашықтарды жинауды қамтуы мүмкін көбейту бағдарламасы сайып келгенде «жабайы популяциялардың сау және тұрақты болып қалуын және бақаның жойылып кетпеуін» қамтамасыз етуді мақсат етеді.

Алып құрбақалар 2021 жылы екі бөлек кіші түрге — солтүстік және оңтүстік — бөлінді. Популяциялар мекендейтін ортаның жойылуы мен экстремалды климаттық құбылыстардан қатты зардап шекті.

Моестің айтуынша, климаттың өзгеруіне байланысты жиілеп, қарқындырақ бола түскен өрттер мен қуаңшылықтар, сондай-ақ жауын-шашынның азаюы тұрақты экзистенциалды қауіп болып отыр.

Викторияда оңтүстік алып құрбақасының тек бес белгілі көбею орны бар.