Ұйықтар алдында аяқтардағы шаншу, күйдіру, құмырсқа жүгіру сезімі және аяқтарды қозғалтуға деген еріксіз тілек шаршау белгісі емес, синдром тынышсыз аяқтар (СТА) симптомы болуы мүмкін. Ньюкасл университетінің неврологы, MD, PhD Алия Сағындықова бұл жағдайдың неліктен пайда болатынын, оны қалай тануға болатынын және дәрігерге қашан жүгіну керектігін түсіндірді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Синдром тынышсыз аяқтар дегеніміз не?
— Алия Әбханқызы, синдром тынышсыз аяқтар (СТА) дегеніміз не?
— Бұл неврологиялық ауру, онда адам жағымсыз сезімдерге байланысты аяқтарын қозғалтуға еріксіз тілек пайда болады. Олардың қатарында аяқтардағы шаншу, құмырсқа жүгіру сезімі, кернеу, күйдіру немесе ішкі ыңғайсыздық бар. Қозғалыс жеңілдік әкеледі, бірақ тек уақытша.
СТА қаншалықты жиі кездеседі?
— Әрбір екінші адам осыған тап болады деген рас па?
— Жоқ. Әртүрлі зерттеулер бойынша, СТА белгілері ересектердің шамамен 5–10% кездеседі. Ал емдеуді қажет ететін клиникалық маңызды синдром тек халықтың шамамен 2–3% байқалады. Айтпақшы, әйелдерде ол жиі кездеседі, әсіресе жүктілік кезінде және 40-50 жастан кейін.
СТА қалай анықтауға болады?
— Өзіңізде бұл синдромның бар-жоғын қандай белгілер бойынша анықтауға болады?
— Төрт негізгі критерий бар. Бұл аяқтарды қозғалтуға еріксіз тілек, белгілердің тыныштық күйінде пайда болуы немесе күшеюі, олардың қозғалыс кезінде азаюы және кешке және түнде айқын көрінуі. Осыған байланысты адам ұзақ уақыт ұйықтай алмайды, жиі оянады және күндіз шаршағанды сезінеді.
СТА-ны шаршаудан немесе құрысудан қалай ажыратуға болады?
— Бірақ ұқсас сезімдер қатты шаршау немесе құрысу кезінде де пайда болады. Қалай ажыратуға болады?
— Басты маркер — қозғалыс кезінде келетін жеңілдік. Шаршағанда аяқтар жүктемеден кейін ауырады және біртіндеп өздігінен өтеді. Құрысу кезінде өткір ауырсынатын бұлшықет спазмы пайда болады. Синдром тынышсыз аяқтар кезінде адам тыныштық күйінде ішкі ыңғайсыздықты сезінеді, ал жүру немесе тіпті аяқтарды жай қозғалту симптомдарды уақытша жояды.
Неліктен белгілер кешке күшейеді?
— Бұл мидың циркадтық ырғақтарының жұмысына байланысты. Қазіргі зерттеулер кешкі уақытта дофамин жүйесінің белсенділігі төмендейтінін және мидағы темір алмасуы өзгеретінін көрсетеді, сондықтан симптомдар дәл кешке және түнде айтарлықтай күшейеді.
Тіпті гемоглобин қалыпты болса да, төмен ферритин симптомдарды тудыруы немесе күшейтуі мүмкін. Сондықтан пациенттерге міндетті түрде ферритинді, жалпы қан анализін тексеру және қажет болған жағдайда темір тапшылығын толтыру ұсынылады.
Үйде өзіңізге қалай көмектесуге болады?
— Үйде өз бетіңізше қалай көмектесуге болады?
— Тұрақты орташа физикалық белсенділік, ұйықтар алдында серуендеу, аяқ бұлшықеттерін жеңіл созу, массаж, жылы душ немесе ванна, сондай-ақ ұйқы режимін сақтау, кофеинді, алкогольді және темекі шегуді күндізгі екінші жартысында азайту көмектеседі.
Егер симптомдар аптасына бірнеше рет пайда болса, ұйқыны бұзса, өмір сапасын төмендетсе немесе уақыт өте күшейсе, дәрігерге жүгіну керек. Әсіресе, егер симптомдар алғаш рет 50 жастан кейін пайда болса, әлсіздікпен, ұюмен немесе айқын ауырсынумен бірге жүрсе, маманға баруды кешіктірмеу керек.
Бұған дейін Алия Сағындықова мигреньді ширығу ауырсынуынан өзін-өзі бақылау күнделігінің көмегімен қалай ажыратуға болатынын және қандай жағдайларда физикалық белсенділік зиян келтіруі мүмкін екенін түсіндірді.