Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) бесінші пленумы 26 қазаннан басталады және «партияның толық әрі қатаң өзін-өзі басқаруын ілгерілету жөніндегі маңызды мәселелерге» арналады деп хабарлайды мемлекеттік БАҚ. Партиялық тілде «басқару» дегеніміз — тәртіп, адалдық және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Си Цзиньпин 2012 жылы билікке келгенде партия қатарындағы сыбайлас жемқорлықты жоюға уәде берген еді. Он жылдан астам уақыт өтсе де, тергеу қарқыны баяулаған жоқ. Өткен жылы Қытайдың тәртіптік органдары 1 миллионнан астам адамға, оның ішінде министрлік немесе провинция деңгейіндегі 100-ден астам шенеунікке қатысты тергеу бастады.
Пленум қарсаңындағы тәртіп мәселесі
ҚКП шенеуніктері осы аптадағы маңызды жиналысқа дайындалып жатқанда, тәртіп пен партиялық адалдық күн тәртібінің басында тұр. Қытай элитасының саясатын талдаушылар үшін тәртіптің жеткіліксіздігіне қатысты алаңдаушылық ҚКП талқылауларында басым болып отыр.
Бесінші пленум — ҚКП съездері арасындағы бес жылдық циклде әдетте өтетін жеті жиналыстың бесіншісі. Пленумдар партия иерархиясындағы ең жоғары лауазымды 300-ден астам Орталық комитет мүшесін жинайды. Алдағы жиналыс ерекше маңызды, өйткені ол келесі жылы өтетін 21-ші партия съезінің алдындағы соңғы мазмұнды жиналыс болуы ықтимал. Съезде жаңа Орталық комитет сайланып, Си Цзиньпин ҚКП басшысы ретінде төртінші мерзімге бекітіледі деп күтілуде.
Сыбайлас жемқорлық немесе адалдық?
Тергеулердің дерлік барлығы сот үкімімен аяқталатыны Сидің нысанасындағылар шынымен сыбайлас жемқорлыққа кінәлі ме, әлде олар биліктегілердің саяси қарсыластары ма деген сұрақ туғызады.
Лондондағы Кингс-колледжінің Лау атындағы Қытай институтының директоры Керри Браун Сидің тәртіп пен адалдыққа бекінген дүниетанымында бұл екеуінің айырмашылығы аз болуы мүмкін екенін түсіндірді. «Егер сіз сыбайлас жемқор болсаңыз, сіз саяси адал емессіз. Егер саяси адал болсаңыз, сіз сыбайлас жемқор емессіз», — деді Браун. Ол ҚКП жүйесінде «сыбайлас жемқорлық тек материалдық заттар ғана емес», сонымен қатар саяси адалсыздықты қамтитын «рухани жемқорлық» екенін қосты.
Кейбір сарапшылар сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқанның ұзаққа созылуының себебі — сыбайлас жемқорлық 1,4 миллиард адамды басқаратын ауқымды бюрократиясы бар авторитарлық, жоғарыдан төменге құрылған саяси жүйенің ақауы емес, ерекшелігі екенін айтады.
Asia Society аналитикалық орталығының аға қызметкері Нил Томас: «Си партияны аз сыбайлас жемқор етіп, өз бақылауын күшейтті, бірақ қатаң жазалау шенеуніктердің жеке мүддесін партия мүддесінен жоғары қою мәселесін толық шеше алмайтынын біледі», — деді. «Сидің жауабы — тәртіпті одан әрі қатаңдату, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті басқарудың тұрақты әдісіне айналдыру, оның аяқталды деп жариялайтын айқын сәті жоқ», — деп қосты Томас.
Жоғары лауазымды тұлғаларға қарсы тергеулер
Партиялық басқаруға қазіргі назар партия мен әскери басшыларға қарсы бірқатар жоғары деңгейдегі тергеулер аясында күшейіп отыр.
Қаңтарда Қытайдың бас генералы, әскери иерархияда Сиден кейінгі екінші адам Чжан Юся тергеуге алынды; ол өткен айда партиядан шығарылды, бұған дейін әскери басқарудың жоғарғы органы — Орталық әскери комиссиядан (ОӘК) шығарылған болатын.
Басқа да тазартулардың салдарынан әдетте жеті мүшесі бар ОӘК екі адамға ғана қысқарды: Си Цзиньпин және ОӘК тәртіп бөлімінің басшысы Чжан Шэнмин.
Соңғы тазартулар қатарында Шыңжаңның бұрынғы партия хатшысы Ма Синжуй және Чунциннің бұрынғы мэрі Хуан Цифань бар.
Хуан ұзақ уақыт бойы қытай саясатындағы ең төзімді тұлға ретінде танымал болды, өйткені ол 2010 жылдардың басындағы Сидің саяси қарсыласы, Чунциннің бұрынғы партия басшысы Бо Силай британдық кәсіпкер Нил Хейвудтың өліміне байланысты жанжалдарға тартылған кездегі байланыстарын сақтап қалған еді. Бо Силай парақорлық пен жымқыру бойынша кінәлі деп танылып, өмір бойы бас бостандығынан айырылды, ал Хуан аман қалды. Енді олай емес.
Кейбір Қытай сарапшылары партия мен әскери қатардың ең жоғарғы деңгейіне жеткен соңғы тазартулар режимдегі тұрақсыздықтың белгісі ме деп сұрайды. Бірақ Си мұны басқаша көретін шығар. Сыбайлас жемқорлық тергеулері кімнің билікте екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Браунның айтуынша, олар «бірлік пен тәртіпті қамтамасыз етудің ең оңай және табиғи құралы».