Оңтүстік Африкадағы Шарпвилл қырғынынан аман қалған Абрахам Мофокенг әлі күнге дейін 66 жыл бұрынғы қанды оқиғаның жарақатын көтеріп жүр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Полиция бейбіт шерушілерге оқ жаудырған Шарпвилл қырғыны кезінде Мофокенгтің омыртқасында оқ әлі күнге дейін қалып қойған, аяғынан жарақат алып, ақсаңдап жүреді.

«Бізді адам ретінде көрмеді», – дейді 86 жастағы Мофокенг BBC-ге 1960 жылғы 21 наурыздағы ақ азшылық үкіметінің репрессиялық заңдарына қарсы шеруге қосылу себебін түсіндіріп.

«Сен тек жұмыс істеуге жарайсың. Оларға сұрақ қоя алмайсың, айтқанын орындау керек».

Ол аман қалған Шарпвилл қырғыны әлемге апартеидтің зорлық-зомбылығын әшкереледі, алайда қылмыскерлерді жауапқа тартуға мүмкіндік бермейтін иммунитет заңының арқасында ешкім сотталмады.

Мофокенг қазір осы заңды күшін жоюды талап ететін сот ісіне қатысып отыр. Іс бейсенбіде жариялануы тиіс.

1960 жылы сол күні кемінде 69 шеруші полиция оғынан қаза тапты, бұл апартеидке қарсы қозғалыс тарихындағы маңызды оқиға болды.

Шарпвилл тарихи маңызы бар орын болғанымен, қазір бұл қалашық құлдырап барады. Йоханнесбургтің оңтүстігіндегі бұл ауданның бір кездері асфальтталған жолдары қазір топыраққа айналып жатыр. Көптеген үйлер әлі күнге дейін апартеид дәуірінде салынған кішкентай қоңыр кірпіш үйлер. Жер құрғақ және құнарсыз – көшелерде қоқыс үйінділері жиналып жатыр.

Расизмнің заңдастырылған жүйесі 1994 жылы Нельсон Мандела президент болып сайланған алғашқы демократиялық сайлауда жойылғанымен, оның іздері әлі де сақталуда.

Мандела үкіметі апартеид кезіндегі қылмыстарды тергеу үшін құрған Ақиқат және татуласу комиссиясы (TRC) арқылы әділдік орнату әрекеттері болды. Бірақ Шарпвиллден аман қалғандар әлі де әділдік таппағанын сезінеді.

Шарпвиллдегі жергілікті мемориалдық саябақ – Адам құқығы прецикты – қалашық көшелерінің қанды оқиғаға айналғанын баяндайды. Саябақта 69 ақ бағана тұр, әрқайсысы бір өмірді білдіреді.

Құрбандар нәсілдік өткізу заңдарына қарсы шеру кезінде қаза тапқан. Ол кезде қара нәсілді адамдар «домпас» деп аталатын құжатты алып жүруге мәжбүр болған, бұл олардың ел бойынша еркін жүруіне шектеу қойған. Құжатсыз немесе «тек ақтарға арналған» аумақта рұқсатсыз жүргені үшін адамды ұрып-соғып, түрмеге жабуы мүмкін еді.

1960 жылы наурызда Панафриканистік конгресс көшбасшыларының домпаске қарсы шеруге шақыруына сол кезде 20 жастағы Мофокенг те қосылды.

«Апартеид кезіндегі өміріміз қанау өмірі еді. Біз еркін қозғала алмайтынбыз. Бізді қанау үшін қолданылған өткізу құжаттарына қарсы полиция бөлімшесіне шеруге шығуды жоспарладық», – дейді ол.

Мыңдаған адам бейбіт шеру болады деп келді.

«Оларда мылтық, мачете, тіпті қалқандар болды. Біз полицияға өткізу құжаттарын қаламайтынымызды және түрмеге баруға дайын екенімізді түсіндірдік. Дүрбелең басталды, содан кейін полиция оқ жаудырған кезде бәрі төңкерілді».

Мофокенг 200-ден астам жараланғандардың бірі болды, ал оңтүстікафрикалық зерттеушілердің соңғы бағалаулары қаза тапқандар санын 91-ге дейін жеткізді.

Тағы бір аман қалған, қазір 90 жастағы Ларазас Маготси қайтыс болғандардың көпшілігі жерленген зираттағы қатардағы қабірлермен жүреді. Олардың арасында 12 жастағы баланың қабірі де бар.

Маготсидің көздеріне жас толып, өзін ұстай алмай тұр.

«Біз оқ даусын естіп, дүкенге жүгіріп кіріп, сыртта не болып жатқанын көрдік», – дейді ол.

«Адамдар жерде жатты. Қайта қарағанымызда, кейбіреулері тұруға тырысып жатқанын көрдік, бірақ полиция оларға оқ жаудырып жатты».

«Басқалары әлі қозғалып жатқан адамдардың басына мачетемен ұрып жатты».