Сербия прокуроры Раде Байич Трамп әулетіне Белградта мұнара салуға көмектесуге бағытталған биліктің заңсыз схемасын тергегені үшін озық тыңшылық бағдарламаның нысанасына айналды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Сарапшылардың талдауы бұл қорытындыны растайды. Бұл АҚШ президентінің отбасының әлемдік ақша табу науқанына қатысты алғашқы қылмыстық іс деп саналатын істі бұзуға бағытталған авторитарлық серб режимінің науқанындағы алаңдатарлық жаңа элементті көрсетеді. Сыншылар бұл схеманы «ақы төле және ойна» деп сипаттайды, яғни Трамп әкімшілігінің қолдауын бизнес мүмкіндіктеріне айырбастау.

Нысанаға алынған прокурор Раде Байич: «Менің ойымша, бұл іске қатысуым осы заңсыз тыңшылық бағдарлама шабуылының жалғыз себебі болды», – деді.

Цифрлық криминалистика зертханасы Citizen Lab сарапшылары шабуылдың артында кім тұрғанын әзірге анықтай алған жоқ, бірақ Сербия режимі бұған дейін де өз қарсыластарына қарсы тыңшылық бағдарламаны қолданғаны үшін ұсталған.

Бұл туралы хабар Guardian-ның өткен аптадағы жарияланымдарынан кейін шықты. Онда Сербия президенті Александар Вучич Белградтағы қымбат орынды құқықтық қорғаныстан айырып, оны 500 миллион долларлық Трамп қонақүйі мен мұнарасына беруге жеке бұйрық бергені айтылған. Вучич, Балқандағы ең ықпалды ұлтшылдардың бірі, АҚШ президентінің ұлы Дональд кішіні – ол оны «қымбатты Дон» деп атайды – және күйеу баласы Джаред Кушнерді қабылдап, Трамптарға жағымпазданды.

Демалыс күндері Вучич Guardian-ның оның осы жанжалдағы рөлі туралы жарияланымдарына жауап беріп, бұған дейін құпия болған кездесудің мәліметтерін растады. Ол ешқандай заңбұзушылық жасамағанын білдірді. «Мен өз халқым үшін күрестім», – деді ол. «Және болашақта да солай істей беремін».

Өткен жылы прокурорлар Вучич режимінің жоғары лауазымды өкілдеріне қарсы маңызды айыптау қорытындысын шығарып, оларды Сербияның жақындағы қиын тарихының ескерткіші – Бас штаб ғимаратын қорғалған мәртебесінен заңсыз айыру үшін қызметін теріс пайдаланды деп айыптады. Кінәлі деп танылса, оларға ұзақ жылдарға бас бостандығынан айыру жазасы төнеді.

Трамп Белград жобасын басқарған Кушнер айыптаулар жарияланғаннан кейін жоспарлардан бас тартты. Вучич кек алуға уәде беріп, айыптау қорытындысын шығарған арнайы ұйымдасқан қылмыс бөлімшесінің мүшесі Байичті қоса, прокурорларды жазғырды.

Байич айыптау қорытындысы жарияланғанға дейін біраз уақыт бұрын оны істен ешбір түсініктемесіз шеттеткенін айтты. Ол кейіннен жемқорлыққа қарсы режимге қарсы өтіп жатқан наразылықтардың бірінде сөйлеп, ақпан айында наразылық білдірушілерге: «Заң бәріне бірдей болады», – деді.

Тамыз айында Байич Apple компаниясынан «iPhone-ыңызға бағытталған жалдамалы шабуыл анықталды» деген хабарлама алды.

Байичтің телефонын талдап жатқан Citizen Lab зерттеушілері бұл «оның құрылғысы Pegasus сияқты жалдамалы тыңшылық бағдарламаның нысанасына айналғанының жоғары сенімді көрсеткіші» деді.

Сербияның құқық қорғау тобы Share Foundation-мен бірлесіп, олар бұған дейін үкіметке қарсы наразылық білдірушілерге қарсы тыңшылық бағдарлама шабуылдарын анықтаған. Кем дегенде бір жағдайда Citizen Lab сарапшылары наразылық білдірушінің телефонынан Pegasus тапқан. «Pegasus тыңшылық бағдарламасымен нөлдік басу арқылы жұқтыру нысанаға көрінбейді және Pegasus шабуылдаушысына құрылғыға толық қол жеткізуге мүмкіндік береді», – деді олар сол жағдай туралы.

Guardian-ның Pegasus жобасы журналистер, белсенділер, саясаткерлер және басқалардың үкіметтер тарапынан тыңшылық бағдарлама арқылы қалай нысанаға алынғанын ашты. Pegasus жасайтын Израильдік NSO Group компаниясына пікір сұрау үшін хабарластық.

Вучич өткен айдың соңында отставкаға кетіп, 25 қазанда мерзімінен бұрын сайлау жариялады, ол президенттіктен премьер-министрлікке ауысып, 12 жылдық билігін ұзартуға үміттенеді. Оған да, Бас штаб ғимараты ісі бойынша қосымша айыптаулар болуы мүмкін деп мәлімдеген прокурорлар бөлімшесіне де пікір сұрау үшін хабарластық.

Трамптар мен Кушнердің өкілдері «ақы төле және ойна» келісімдеріне қатысқанын жоққа шығарып, ғимаратты қорғалған мәртебесінен айыру туралы серб билігінің шешіміне қатысы жоқ екенін айтты.