Сауд Арабиясында Facebook-тегі жазбасы үшін өлім жазасына кесілген 24 жастағы шри-ланкалық мигрант жұмысшы Аноян Сиварасаны кешіруге шақырулар күшейіп барады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Аноянның анасы Расаманикам Йогалакшми көз жасымен ұлының өмірін сақтап қалуды өтінді: «Ұлымның жасаған қателіктері үшін кешірім сұраймын. Оны кешіріп, бізге қайтарыңыздар». Апелляциялық сот оны исламға және Мұхаммед пайғамбарға тіл тигізді деп кінәлі деп тапты.
Бұл іс Шри-Ланкада үлкен толқу тудырып, азаматтық қоғам петицияларына және бірнеше саяси партиялар мен мемлекеттік органдардың дипломатиялық күш-жігеріне себеп болды. Алайда отбасы 28 қыркүйектен бері оның жағдайы туралы ешқандай ақпарат алған жоқ. Шри-Ланка үкіметі дипломатиялық күш-жігер жүргізіліп жатқанда отбасына қосымша мәлімдеме жасамауды тапсырды.
Сауд билігі ресми орындау мерзімін жариялаған жоқ, жазаның қашан орындалатыны белгісіз. Сауд Арабиясы отбасыларды немесе шетел елшіліктерін ескертпей-ақ өлім жазасын орындайтыны тарихтан белгілі.
Аноян Шри-Ланкадағы индуист қажылығы кезінде болған оқиғадан кейін әлеуметтік желідегі даудан кейін қудаланды. Маусым айының соңында индуист қажылардың соңынан бір жас мұсылманның итті тепкені туралы бейнежазба әлеуметтік желіде кең таралып, діни пікірталас тудырды. Пікірталас барысында бір қолданушы индуист құдайы туралы кемсітушілік пікір жазды, содан кейін Аноян тамил тілінде Мұхаммед пайғамбарды қорлайтын жауап жазды.
Аноян өз пікірін дереу өшіріп, кешірім сұраған бейнежазба жариялағанымен, ол скриншотқа түсіріліп, жұмыс берушісі мен Сауд шенеуніктеріне жеткізіліп, шілде айында қамауға алынды. Оның жеке құрылғылары тәркіленіп, әлеуметтік желідегі аккаунттары Сауд шенеуніктері тарапынан жойылды.
«Сауд Арабиясындағы адамдар бұл туралы ештеңе білмеді. Ағам жұмыс істеген компанияға Шри-Ланкадағы адамдар электрондық хаттар жіберді. Олардың кім екенін айтқым да келмейді», — деді Аноянның ағасы Хамсидан Сивараса BBC Sinhala-ға.
Аноянды жұмысқа алған компания Сауд Арабиясының билігіне хабарлап, оған қарсы іс қозғалды. Бастапқыда Әл-Ахса қылмыстық соты оны 5 жылға бас бостандығынан айырып, 3 миллион сауд риалы (шамамен 0,8 миллион доллар) айыппұл салды. Шри-Ланка Сыртқы істер министрі Виджита Хераттың айтуынша, жазаны қысқарту туралы апелляция қабылданбады.
17 қыркүйекте іс күрт өзгерді: Сауд прокурорлары Аноянды киберқылмыс заңнамасының орнына шариғат заңы бойынша қудалауды сұрады. Апелляциялық сот прокурорлардың өтінішін қанағаттандырып, жазаны өлім жазасына өзгертті.
Шри-Ланка Сыртқы істер министрлігі Аноянға көмектесу үшін барлық қажетті шараларды қолданып жатқанын растады. Оның отбасы 21 қыркүйекте Президенттік хатшылықта президент Анура Кумара Диссанаякемен кездесті. Президент үкімет оны жалпы кешіруге қол жеткізу үшін барлық күш-жігерін жұмсайтынына сендіріп, дипломатиялық арналарға Сауд билігімен байланысуға нұсқау берді.
Іс дінаралық қолдауды біріктірді. Раманна Никая мен Амарапура Маха Никаяның аға будда жетекшілері мен индуист діни көшбасшылары Президенттік хатшылыққа шұғыл мемлекеттік араласуға шақырған меморандум тапсырды. Сонымен қатар, төрт адамнан тұратын Шри-Ланка заңгерлік делегациясы осы аптада Сауд Арабиясына барып, Аноянның жергілікті қорғаушы заңгерлерімен кездеседі.
«Сауд Арабиясында Аноянның ісін жүргізіп жатқан екі заң фирмасы бар. Біз сол екі фирманың заңгерлерімен кездесіп, істі талқылап, келесі қадамдарды жоспарлау үшін барамыз», — деді топ мүшелерінің бірі, Президенттің кеңесшісі Упул Кумарапперума BBC Sinhala-ға.
Аноян мен отбасы арасындағы байланыс толығымен үзілді. «Ағам екі күннен бері қоңырау шалған жоқ», — деді Хамсидан 28 қыркүйекте. «Біз елшілікке хабарласып, шенеуніктерден жағдайды тексеріп, бізге ақпарат беруін сұрадық. Олар тексеретінін айтты. Біз әлі күтіп отырмыз, жауап ала қойған жоқпыз».
Сауд түрмелерінде өлім жазасына кесілген тұтқындар әдетте жеке ұялы телефондарына қол жеткізе алмайды, ресми қоңыраулар тек түрме билігі арқылы жүзеге асырылады.
Адам құқықтары ұйымдары Сауд Арабиясында онлайн сөйлегені үшін қатаң жазаларға қатысты алаңдаушылықтарын бірнеше рет білдірді. 2023 жылдың шілдесінде зейнеткер Сауд мұғалімі Мұхаммед Әл-Ғамди БҰҰ-ның мәліметі бойынша бірнеше әлеуметтік желідегі пікірлері үшін өлім жазасына кесілді.
«Барлығы 10 жазылушысы бар екі анонимді Twitter аккаунтындағы пікірлері үшін айыпталған Мұхаммед бин Насер әл-Ғамдиге қарсы өлім жазасы — бұл абсурд», — деді сол кезде Amnesty International-дың Таяу Шығыс және Солтүстік Африка бойынша зерттеу және қорғау директоры Филип Лютер.
ALQST адам құқықтары ұйымының мәліметі бойынша, Әл-Ғамдидің үкімі жойылып, ол 30 жылға бас бостандығынан айырылды. Халықаралық көші-қон ұйымының (IOM) мәліметі бойынша, Сауд Арабиясында 10 миллионнан астам шетелдік жұмысшы бар. Құқық қорғау топтары төмен жалақылы мигрант жұмысшылар тілдік кедергілер мен тиісті заңдық өкілдіктің жоқтығынан Сауд заң жүйесінде ерекше осалдыққа ұшырайтынын атап өтеді. Сауд Арабиясының соттарында құдайға тіл тигізгені үшін өлім жазасы есірткі қылмыстары немесе кісі өлтіруге қарағанда салыстырмалы түрде сирек кездеседі.