Қазақстандықтарды тек самозаняты мәртебесінде жұмыс істегені үшін еңбек шартының болмауына байланысты әкімшілік жауапкершілікке тартпайды. Егер жұмыс беруші еңбек қатынастарын самозанятылықпен алмастырса, қызметкерді еңбек шартынсыз жұмысқа жібергені үшін жауапкершілік оның өзінде болады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «Курсивке» берген жауабында мәлімдеді.
2026 жылдың маусымында «Курсив» Мемлекеттік кірістер комитеті самозанятылар үшін арнайы салық режимі бойынша жұмыс істейтін азаматтарды үнемі тексеретінін жазған болатын. Салық органы еңбек шарттарын самозанятылықпен алмастыратын компанияларды анықтау үшін талдау жүргізген.
Осыған байланысты редакция Мемлекеттік кірістер комитетіне, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне, сондай-ақ Ұлттық экономика министрлігіне осы уақыт ішінде осындай қанша жағдай анықталғанын және кімнің жауапкершілікке тартылғанын білу үшін сұрау жіберді.
Мәселе мынада: кейбір компаниялар өз қызметкерлерінен зейнетақы және әлеуметтік аударымдарды төлемеу үшін самозаняты ретінде тіркелуді сұрайды. Бұл қызметкерлердің әлеуметтік кепілдіктерінің азаюына әкеледі.
Еңбек министрлігі «Курсивтің» сұрауына жауап ретінде еңбек шарттары мен самозанятылықты ажырату керектігін айтты. Тексеру кезінде, мысалы, адамның нақты лауазымы бар-жоғы, ол жұмысты жеке орындауға міндетті ме, жұмыс берушінің кестесі мен ережелеріне бағына ма және еңбек функциясы үшін жалақы ала ма — осыларға назар аударылады.
Егер инспектор бұл еңбек қатынастары болғанын анықтаса, жұмыс беруші еңбек шартын жасауға тиіс. Бұл ретте қатынастар адам нақты жұмыс істей бастаған күннен бастап туындаған деп есептеледі.
Адамды еңбек шартынсыз жұмысқа жібергені үшін жұмыс беруші ҚР ӘҚБтК-нің 86-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Инспекторлар сондай-ақ бұзушылықты жою туралы міндетті нұсқама бере алады.
Сонымен қатар, самозаняты адам тек арнайы салық режимі бойынша жұмыс істегені үшін автоматты түрде бұзушы болып саналмайды. Ол тек жеке құқықбұзушылық болған жағдайда ғана жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
«Курсив» министрлікке еңбек шарттарын самозанятылықпен алмастыру туралы деректерді ұсынуды сұрап, егжей-тегжейлі сұрау жіберді. Еңбек министрлігі бөлек статистика жоқ екенін атап өтті.
Ведомство сондай-ақ «Курсивке» қанша жұмыс беруші осындай бұзушылықтарға жол бергенін, олар қанша қызметкерге әсер еткенін және мұндай тәжірибе қай өңірлерде немесе салаларда жиі кездесетінін хабарлай алмады.
Осындай жағдайлар бойынша тексерулердің, нұсқамалардың және айыппұлдардың саны, сондай-ақ бұзушылықтар анықталғаннан кейін еңбек шарттары жасалған қызметкерлердің саны да бөлек есепке алынбайды.
ҚР Қаржы министрлігі жанындағы Мемлекеттік кірістер комитетінде «Курсивке» 2026 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша самозанятылар үшін арнайы салық режимін (АСР) 981,2 мың жеке тұлға қолданатынын, оның ішінде 807,3 мың адам өз қызметін заңдастырғанын айтты.
Жалпы самозанятылық 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап пайда болды. Бірінші айдың қорытындысы бойынша осы режим шеңберінде 256 мың адам тіркелді. Шілдеге қарай бұл көрсеткіш 489,5 мың кәсіпкерге дейін өсті, ал тамызда қызығушылықтың күрт өсуі байқалып, 622 мың самозанятыға жетті.
Қыркүйекте көрсеткіш 513,7 мың жеке тұлғаға дейін төмендеді, алайда 1 қазандағы мәнмен (981,2 мың жеке тұлға) салыстырғанда, кейін ол бір ай ішінде екі есеге жуық өсті.
Сондай-ақ КГД 2026 жылдың 8 айы ішінде самозанятылар үшін АСР қолданатын тұлғалар төлеген әлеуметтік төлемдердің сомасы 20,8 млрд теңгені құрағанын хабарлады.
Экономикалық қызмет түрлері бойынша самозаняты тұлғалардың ең үлкен үлесі такси қызметіне – 519,6 мың адам (53%), курьерлік қызметке – 292,5 мың адам (30%), сондай-ақ жеке немесе жалға алынған тұрғын жылжымайтын мүлікті жалға беру (қосалқы жалға беру) және басқаруға – 37 мың адам (3,8%) тиесілі.
«Қазақстан Республикасының өңірлері бойынша самозаняты тұлғалардың ең көп саны Астана және Алматы қалаларында – 123 мың немесе 13%, сондай-ақ Алматы облысында – 98 мың немесе 10%, Шымкент қаласында – 68 мың немесе 6,9%, Түркістан облысында – 66 мың немесе 6,8% және Қарағанды облысында – 54 мың немесе 5,5% байқалады», – деп бөлісті статистикамен ведомствода.
Бұған дейін «Курсив» самозанятылар үшін қызмет түрлерінің тізімін тағы 13 бағытқа кеңейтпек болып отырғанын жазған. Сөз цифрлық мамандықтар туралы болып отыр.