Ресей туралы көп нәрсені болжау қиын. Бірақ бұл сайлаудың нәтижесі солардың қатарында емес еді. Кремль қатаң бақылайтын саяси жүйеде билік партиясы – «Біртұтас Ресей» – парламентте үлкен айырмашылықпен ең үлкен партия болып қалады деп күтілген еді. Ешқандай тосынсый болмады. Басқа партиялар жақындай алмады. Алдын ала нәтижелер «Біртұтас Ресей» президент Путиннің қолдауымен Мемлекеттік Думадағы конституциялық көпшілігін сақтап қалатынын көрсетеді – тіпті өткен жолғыдан да көп дауыспен. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл Украинадағы төрт жарым жылдан астам соғыстан кейін болып отыр. Соғыс Ресей армиясының алаңда ауқымды шығындарына, экономикалық қиындықтарға және жақында Украинаның ресейлік мұнай нысандарына жасаған дрон соққыларынан туындаған бензин тапшылығына әкелді.
Артта қалған, бірақ 5% шектеуінен өтіп, жаңа Думаға кірген партиялар бұған дейінгі парламентте де болған: Кремльді және «арнайы әскери операцияны» толық қолдаған Дума.
Парламентке кіре алмаған бір партия – «Яблоко». «Яблоко» сайлауға қатысуға рұқсат етілген жалғыз соғысқа қарсы саяси партия болды – бірақ бұл рұқсат ұзаққа бармады. Дауыс беруге тіркелгеннен небәрі он екі күн өткен соң, ол Жоғарғы Сот шешімімен партиялық тізімнен шығарылды. Бұл Кремльдің «Яблоко» бейбітшілік жақтаушы хабарламасы халық арасында тым көп қолдау тауып бара жатқанынан қауіптенгенін көрсетеді.
Партия жаңа Думаның бұрынғысы сияқты Кремль жақтаушы болатынына таңғалмайды. «Сайлау бюллетенінде он партия болып, олардың барлығы Путиннің саясатын қолдаса, қандай басқа нәтиже болуы мүмкін?» – дейді «Яблоко» партиясының төрағасы Николай Рыбаков маған. «Дума өзгермейді деп ойлаймын. Олар Путиннің саясаты үшін 100% дауыс береді, дәл бұрынғыдай.»
«Яблоко» партиялық тізімнен шығарылғанымен, оның шамамен жүз кандидаты жеке округтердегі жарыстарда қалды. Алдын ала нәтижелерге сәйкес, олардың ешқайсысы мандат жеңіп алған жоқ. Партия үздіксіз қысымға ұшырағанын мәлімдейді. «Біздің кейбір кандидаттарымыз, олар жарысқа қатысуы тиіс еді, түрмеде, көбіне сайлауға қатысуға тыйым салынды, ал кейбір байқаушыларымыз тіркелмей, дауыс беруді қадағалай алмады», – дейді Николай.
Осы үш күндік сайлаудың соңғы күні қарсаңында Украина Мәскеу аймағына ауқымды дрон шабуылын жасады. Мәскеу облысында үш адам қаза тапты, ал астанада қаланың мұнай өңдеу зауыты соққыға ұшырады.
Мұнай өңдеу зауытының жанындағы сайлау учаскесінде мен сайлаушылармен шабуыл туралы сөйлестім. Таңғалу сезімі болмады. Көбіне үнсіз мойынсұну байқалды. Ресейдің Украинадағы соғысы бесінші жылына аяқ басқанда, мәскеуліктер өз қалаларының мезгіл-мезгіл майдан шебіне айналуына үйреніп қалған.
«Донбастағы, сондай-ақ Украина шекарасына жақын Брянск пен Белгородтағы адамдар мұндайды күн сайын естиді», – деді маған Виктор есімді сайлаушы. «Олар жай ғана өмірлерін жалғастыра береді.»
Бұл сайлаудың нәтижесі болжамды еді. Әрі қарай не болатыны анық емес. Кремль нәтижені ресейліктердің көпшілігі президенттің айналасына топтасқанын мәлімдеу үшін және болашақ саясатты, соғыс барысы туралы кейінгі шешімдерді негіздеу үшін пайдалануы ықтимал.
Негізгі сұрақ: бұл шешімдер қандай болады? Президент Путин жақында мобилизацияның жаңа толқынын жоққа шығарды. «Бүгін мұны талап ететін сценарий жоқ», – деп мәлімдеді ол. Бүгін жоқ, онда. Бірақ ертең ше? Ресми теріске шығаруларға қарамастан, ресейлік қоғамда мобилизацияның жаңа кезеңі болуы мүмкіндігі туралы терең алаңдаушылық сақталып отыр.