Бірпалаталы Курултайдың жұмысының басталуы Қазақстанның саяси жүйесінде ғана емес, экономикалық жүйесінде де жаңа кезең ашады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бүгін бірінші сессияда сөйлеген сөзінде экономиканы құрылымдық қайта құру, энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту, Ұлттық қор қаражатын тиімді пайдалану, цифрландыру және жасанды интеллектті енгізу, сондай-ақ бюджетке парламенттік бақылауды күшейту туралы айтты.

Экономист Расул Рысмамбетов аталған бастамалардың қайсысы ең үлкен экономикалық әсер бере алатынын, Қазақстан инвестицияларды қай бағытқа бағыттауы керектігін және жаңа бірпалаталы Курултай реформаларды жүзеге асыруда қандай рөл атқара алатынын айтып берді.

Билік архитектурасы және экономикалық шешімдер

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бірпалаталы Курултайдың жұмысының басталуымен Қазақстан саяси дамудың жаңа кезеңіне аяқ басатынын мәлімдеді. Билік архитектурасының өзгеруі экономикалық шешімдердің сапасына және реформалардың жылдамдығына қаншалықты әсер етуі мүмкін?

Билік архитектурасы мен экономикалық шешімдерге келер болсақ, көп нәрсе Курултай депутаттарының өздеріне де, оның аппаратының жұмыс сапасына да байланысты болады. Мен Курултай жанынан қабылданатын шешімдер мен түсетін ұсыныстарды жедел әрі сапалы бағалай алатын күшті аналитикалық құрылым құрылады деп күтемін. Бұл әсіресе экономикаға қатысты маңызды: белгілі бір бастамалардың салдарын алдын ала түсіну қажет.

Мұндай аналитикалық жұмыс Президент бірнеше рет айтқандай, жасанды интеллектті қолдану арқылы да жүргізілуі керек. Бұл сараптама сапасын арттыруға және үлкен көлемдегі ақпаратты өңдеу жылдамдығын арттыруға мүмкіндік береді.

Экономикалық басымдықтар

– Мемлекет басшысы Қазақстанда экономиканың құрылымдық реформалары басталғанын, жаңа өнеркәсіптік каркас қалыптасып жатқанын, инфрақұрылымды ауқымды жаңарту айтарлықтай инвестицияларды қажет ететінін атап өтті. Бұл инвестициялар тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз ету үшін қандай бағыттар бүгінде басым болуы керек?

Құрылымдық реформалар басталып кетті, экономиканы форсирленген диверсификациялау жүріп жатыр, шынымен де жаңа өнеркәсіптік және инфрақұрылымдық каркас қалыптасуда. Тоқаев белгілеген экономиканы құрылымдық қайта құру бағыты, менің ойымша, елдің бүгінгі міндеттеріне жауап береді. Бас басымдықтардың бірі – энергетика болуы керек. Энергетикалық және коммуналдық секторларды ауқымды жаңғыртуды жалғастыру қажет.

Екінші маңызды бағыт – ауыл шаруашылығы және ең алдымен ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу. Сонымен қатар, кез келген жаңа инвестициялар бар активтерді мұқият аудиттен өткізуі тиіс. Бізге мемлекеттің бүгінде неге ие екенін және оның қаншалықты тиімді пайдаланылатынын түсіну қажет.

Су шаруашылығы ерекше назар аударуды қажет етеді. Сонымен қатар, көлік, логистика, транзиттік әлеуетті дамыту және қойма инфрақұрылымы маңызды бағыттар болып қала береді.

Бірақ, ең маңызды басымдықтардың бірі – техникалық және орта техникалық білім беру. Біз заманауи инфрақұрылым, кәсіпорындар мен энергетикалық нысандарды сала аламыз, бірақ осының бәрін пайдалана алатын, қызмет көрсете алатын және дамыта алатын адамдар қажет. Сондықтан техникалық кадрларды даярлау индустриялық дамумен қатар жүруі керек.

Ұлттық қор қаражатын пайдалану

– Президент Ұлттық қор қаражатын ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық әсері бар стратегиялық маңызды жобаларға бағыттауды ұсынды. Бұл тәсіл қаншалықты орынды және Ұлттық қордан қаржыландыруға шынымен лайық жобаларды қандай критерийлер бойынша анықтау керек?

Ұлттық қор қаражаты, ең алдымен, ұзақ мерзімді экономикалық пайда әкеле алатын жерге бағытталуы керек. Негізгі критерий – нақты жобаның экономикаға қандай әсер ететінін түсіну: ол жаңа өндірістік қуаттар, жұмыс орындары, инфрақұрылым жасай ма, өнімділікті арттыра ма, әлде мемлекетке болашақта қосымша кіріс әкеле ме.

Біз бюджет қаражаты мен Ұлттық қор ресурстарының қалай жұмсалатынына әлдеқайда мұқият қарауымыз керек. Имидждік жобалар да маңызды болуы мүмкін, бірақ олар бірінші орында болмауы керек.

Сондай-ақ, мемлекеттік қолдауды құрылыс мердігерліктерін таратуға салып қоюға болмайды. Жоба инициаторларының қаржыландыруға өздері қатысып, инвестициялық тәуекелдерді бөлісуі маңызды. Инициатордың меншікті қаражатының болуы – оның жобаның өміршеңдігіне сенімділігінің көрсеткіші.

Цифрландыру және инновациялар

– Президент Қазақстанның ғылымға, цифрлық технологияларға және жасанды интеллектке сүйене отырып, инновациялық рельске көшуді жеделдету міндетін қойды. Бұл салада нақты экономикалық өсу нүктелерін қайдан көресіз және Қазақстанға шикізаттық модельден технологиялық экономикаға тезірек өтуге қазір не кедергі?

Жасанды интеллект өздігінен экономикалық өсуді автоматты түрде қамтамасыз ететін жеке индустрия емес. Әрине, біз технологиялық кластерлер құра аламыз, IT-инфрақұрылымды дамыта аламыз, өзіміздің «стартап алқабын» сала аламыз, бірақ цифрлық технологияларды тікелей экономиканың нақты салаларына енгізу әлдеқайда маңызды.

Мен машина жасау мен ауыл шаруашылығында үлкен әлеует көремін. Дәл сол жерде цифрландыру мен жасанды интеллект өнімділікті арттыруға, шығындарды азайтуға және басқару сапасын жақсартуға қабілетті.

Бұл технологияларды мемлекеттік қаржыда қолдану да маңызды. Бізге бюджет пен Ұлттық қорды басқару сапасын арттыру қажет, ресурстарды ең алдымен экономикалық пайда әкеле алатын жерге бағыттау керек.

Цифрландыру өздігінен мақсат немесе имидждік жоба болмауы керек. Ол нақты сектордың өнімдірек және тиімдірек болуына көмектесуі керек.

Цифрлық активтер және «Алтын виза»

– Курултай қарауына ұсынылатын бастамалардың ішінде цифрлық активтер индустриясын дамыту, Digital Qazaqstan стратегиясы және білікті мамандарды, технологияларды және шетел капиталын тарту үшін «Алтын визаны» енгізу бар. Бұл шаралар елдің инвестициялық тартымдылығын арттыра ала ма?

(Мәтін үзілген, сондықтан толық жауап жоқ. Бірақ экономист бұл шаралардың инвестициялық тартымдылыққа әсері туралы ойын білдірген.)