Үндістанның Нобель сыйлығының лауреаты Рабиндранат Тагордың бұрын көрінбеген отбасылық мұрағаты оның соңғы жылдарындағы шығармашылық процесі мен жеке қарым-қатынастарына терең үңілуге мүмкіндік береді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Рабиндранат Тагор — әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алған тұңғыш еуропалық емес ақын, музыкант, романшы, философ, ән жазушы, суретші, гуманист және педагог. Ол 1861 жылы дүниеге келіп, субконтиненттің әдебиетіне, музыкасына, біліміне және өнеріне өшпес із қалдырды. Оның мұрасының ішінде Үндістан мен Бангладештің мемлекеттік әнұрандары бар.

Нобель сыйлығының лауреаты экономист Амартия Сен бірде Тагорды «Бенгалияның мыңжылдық әдебиетіндегі алып тұлға» деп жазған, оның әндері шығыс Үндістан мен Бангладеште жаңғырып, ал білім, ұлтшылдық және ой еркіндігі туралы идеялары бүгін де өзекті.

Алайда оның шығармашылығы Үндістан жағалауынан әлдеқайда алыс әдеби әлемге де терең әсер етті. У.Б. Йейтс Тагорды «біздің барлығымыздан ұлы» деп сипаттаған. Сол жылы Тагорға Нобель сыйлығын әкелген «Гитанджали» өлеңдер жинағы комитет тарапынан «терең сезімтал, жаңа және әдемі өлең» ретінде марапатталды. Тагордың ағылшын тіліндегі аудармасы сол жылдың наурыз айында Лондонда жарық көріп, қарашада сыйлық жарияланғанға дейін 10 рет қайта басылды.

Тагордың өмірі мен шығармашылығы, әрине, жақсы құжатталған, бірақ жеке отбасылық мұрағатта сақталған материалдар жинағы енді Кристис аукцион үйінің осы айда Мумбайда ашылатын көрмесінде алғаш рет көпшілік назарына ұсынылады. Мұрағат Тагордың 1938-1940 жылдар аралығында Дарджилингтегі Мунгпу ауылындағы шәкірті Майтрейи Девинің отбасылық үйіне жасаған сапарларына негізделген. Ол 1941 жылы қайтыс болды.

Көрмеге қойылатын коллекция — суреттер, қолжазбалар, хаттар, фотолар және жеке заттар — Тагордың соңғы жылдарындағы шығармашылық процесі мен жеке әлеміне интимдік шолу жасайды.

Мен көрме кураторы, Кристистің Оңтүстік Азияның заманауи және қазіргі заманғы өнері бөлімінің басшысы Нишад Аваримен мұрағаттың артындағы әңгімелер туралы сөйлестім.

Авари 1940 жылғы қолжазбаны назарға ұсынады. Ол Тагордың «Чхелебела» немесе «Менің балалық шағым» естелігінің жобасы болып көрінеді, онда ол Калькуттадағы (қазіргі Колката) үлкен отбасында өсуінен бастап, электр және автомобиль әкелген тез өзгеретін әлемге дейінгі өмірін ой елегінен өткізеді.

Авари үшін ерекше назар аударарлық нәрсе — құжаттағы идеялардың Тагордың Сантиникетанда (немесе «Бейбітшілік мекені») іс жүзінде қолданған білім философиясымен қалай үндесетіні. Бұл — ол штат астанасынан шамамен 100 миль қашықтықта құрған эксперименталды мектеп.

«Ол білімнің түрмеде болғандай екенін және оның ашық әрі еркін болуы керектігін айтады... таңданыс пен тіпті қорқыныштың шығармашылықты шабыттандыратын идеясы туралы», — деді Авари маған.

«Бұл Сантиникетанмен және адамдар ағаштардың астында ұстаздарымен отырып, ашық аспан астында білім алған мектептің ашық моделімен тікелей байланысты. Білім шектеу, түрме немесе мәжбүрлеу сияқты сезілмеді», — деп қосты ол.

Авари осы құжатты құнды ететін тағы бір бөлшекті атап өтеді. Көрмедегі 10 толық қолжазбаның ішінде бұл — Девиге айтқызып жаздырған жалғыз құжат, оның әкесі Тагордың жақын досы болған. Авари үшін бұл олардың жақын қарым-қатынасын және оның оған деген сенімін көрсетеді.

«Егер коллекцияны тұтастай қарасаңыз, оның әрбір дерлік басылымының көшірмелері оның өзі қол қойған түрде сақталған», — дейді ол. Коллекцияда жүздеген хаттар да бар: алдымен Тагор мен оның әкесі арасындағы, кейінірек Тагор мен Девидің өзі арасындағы хаттар.

Аваридің түсіндіруінше, түзетулер арасында суреттер бар, олар оның әдеби тәжірибесінің көркемдік тәжірибесіне қалай әсер еткенін көрсетеді. Қолжазбалар мен хат-хабарлармен қатар, винтаж фотолар мен жеке заттар, соның ішінде Тагордың отбасылық үйде қалдырған куртасы мен лунгиі бар.

Коллекциядағы туындылардың ішінде Девидің портреті ерекше назар аударарлық, өйткені Аваридің айтуынша, Тагордың фигуралық этюдтері әдетте оның жиендері Абаниндранатх пен Гаганандранатхтың портреттері сияқты нақты адамдарға телінбеген. Сондай-ақ, Тагор паналаған Мунгпу ормандарын бейнелейтін пейзаж да бар.

Халықаралық өнер нарығында Тагордың картиналары айтарлықтай бағаға ие. Биыл Сотбис оның бір акварелін 1,02 миллион фунт стерлингке (12,97 крора рупий) сатты, бұл оның төменгі бағасынан шамамен төрт есе жоғары.

Сантиникетандағы Висва-Бхарати және Ұлттық заманауи өнер галереясы сияқты мекемелер Тагордың мұрағаттық материалдарының көп бөлігін сақтайды, сондықтан жеке мұрағаттың табылуы ерекше сирек жағдай.

Ол бұл материалдарды жария ету тарихшыларға, ғалымдарға және табынушыларға Тагор туралы қосымша көзқарастар ұсынады деп үміттенеді. «Біз суретшінің өзін, оның мансабын және, әрине, бұл жағдайда оның өнерінен тыс адам ретіндегі түсінігімізді кеңейтуге үлес қосуды үміттенеміз», — дейді ол.

«Рабиндранат Тагор және Мунгпу» көрмесі 10 қарашадан 18 желтоқсанға дейін Оңтүстік Мумбайдағы Кристис кеңістігінде өтеді.