Қытайдың жаңа буыны өз болашағына алаңдап, «идол» деп атаған адамға айналдырған — 54 жастағы антрополог Бяо Сян. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Аспаннан жіберілген жұлдыз» — деп сипаттайды оны жас қытайлық Зихан Хань. Ол Сянның жанкүйеріне айналған. Бұл поп-әнші немесе кино жұлдызы емес, антрополог. Ол үміті үзілген буын үшін күтпеген жолбасшыға айналды. Себебі ол мазасыздық пен онымен қалай күресу туралы айтады.

Қытай экономикасы мен технологиясы қарқынды дамығанымен, Gen Z буынын жұмыс, махаббат, үнемі ілесу қысымы сияқты көптеген нәрсе алаңдатады.

«Мектептен нақты әлемге өту қазір көп белгісіздік әкеледі, адамдар онымен қалай бетпе-бет келуді білмейді», — дейді 23 жастағы қытайлық түлек. Ол атын жасырды, себебі шетелдік БАҚ-қа сөйлеу отанында жұмыс табуына әсер етуі мүмкін деп қорықты.

«Адамдарға өмірде тірек керек. Оның сөздері мені түсінетін біреу бар екенін сезіндіреді», — дейді ол.

Ол мен Зихан Сингапурдағы аудиторияға жиналған 500-ге жуық адамның қатарында болды — көбісі қытай диаспорасы. Сян бір сағаттан астам мандарин тілінде сөйлеп, сұрақтарға жауап берді. Кездесу аяқталғанда ондаған адам онымен кездесіп, суретке түсу үшін кезекке тұрды. Қытайлық түлек мұны «академиялық фан-кездесу» деп атады.

Сян ірі қытайлық басылымдарға сұхбат беріп, үздік қытайлық кампустарға барып сөйледі, соның ішінде өзінің альма-матері — беделді Пекин университетінде. Биылғы бір дәрісі аудитория толы болғандықтан тікелей эфирде көрсетілді. Қытай БАҚ-ы бойынша, «Күмәндансаң, Бяо Сяннан сұра» деген сөз қалыптасқан.

Сингапурда Сян бүгінгі Қытайда жастар іздейтін мойындау туралы айтты. Олар бәсекелі емтихандардан бастап тұрақты жұмысқа дейінгі жүйелерден мақұлдау іздейді. Бұл мақұлдау өзін-өзі бағалаудың өлшеміне айналып, шаршатады және зиян келтіреді. Ол басқалардан мән мен түсінік іздеп, соны өзімізді жақсырақ түсіну үшін пайдалану пайдалырақ деп ұсынды.

Бұл жылдам шешімдер емес. Бірақ наразылық саяси тұрғыдан сезімтал және қатаң цензураға ұшырайтын елде ол өзі «заманның ауыр нүктесі» деп атайтын мәселені көтеретін сирек қоғам қайраткері.

«Мәселенің қайда екенін бәрі біледі, бірақ оған қарауға құлықсыз. Кейде қарау тым ауыр, немесе олардың жолы жоқ», — дейді ол BBC-ге Сингапурда шай ішіп отырып.

«Бірақ академик ретінде, егер оны сипаттай алсаң, қорқынышты емес — осылайша талдап, басқарасың».

Ол қазір Германияда тұрады, онда Макс Планк атындағы әлеуметтік антропология институтының директоры. Ол Қытайдағы және Азияның басқа бөліктеріндегі әлеуметтік өзгерістерді зерттейді.

Сян Қытай қоғамы «бетбұрыс кезеңінде» деп есептейді: адамдар тез әлеуметтік және экономикалық өзгерістерді түсіну барысында мән іздейді. Ол қайшылықтарды көреді — қуатты, батыл елдегі белгісіз жастар; үлкен жетістікке қарамастан үмітсіздік. Оның жұмысы — соған не себеп болғанын ашу.

Қытай көшбасшысы Си Цзиньпин де мұны мойындады: ол «негізгі қайшылық» — «халықтың жақсы өмірге деген өсіп келе жатқан қажеттіліктері мен теңгерімсіз және жеткіліксіз даму арасында» деді.

Сян мұның себептеріне ұтымды атаулар берді. «Қалқу» — тек өмір сүру үшін тынымсыз жұмыс істейтін адамдарды сипаттайды, ауада қалу үшін қанатын үнемі қағып отыратын колибри сияқты.

«Жақын маң» — біздің айналамыздағы нәрсені білдіреді. Сян адамдар «тым жақын» (өздері) және «тым алыс» (әлем) нәрселермен айналысып, ал арадағы кеңістік — «жақын маң» — назардан тыс қалады дейді. Бұл оларды байланыссыз сезіндіреді.

Бұл жауап іздеген жастарға терең әсер еткен сияқты. RedNote пайдаланушысы: «Ол мәселелерді әлсіздердің көзқарасынан қарастырады, жеке стресті макро деңгейдегі себептерге жатқызады және адамдарды өмірге белсенді араласуға шақырады — бұл шынымен тамаша».

Тағы біреуі: «Ол бос, жұбататын сөздер айтпайды; керісінше, бізбен бірге нақты өмір қиындықтарына бетпе-бет келеді».

Зихан Сянның осы нәрселер туралы ашық сөйлеуге дайындығына байланысты дейді: «Ұқсас нәрселер айтқандар Мұғалім Сяндай күшті емес, ал ол сияқты күштілер мұндай нәрселерді айтпаған».

1972 жылы туған Сян тағы бір бетбұрыс кезеңінде есейді: Қытай Мао Цзэдун билігінің қатыгез хаосынан шығып, әлеммен сауда жасай бастады. Ол урбандалды, қарапайым адамдар кәсіпкерге айналды, бизнес коммунистік елде алғаш рет өрледі.

Өнеркәсіптік портқа айналған Вэньчжоуда өскен Сян мұны өз көзімен көрді. «Бұл шағын бизнес иелерінің кең көрінісі еді», — дейді ол. «Көпшілік білімге онша мән бермеді, назар практикалық мәселелерге — атап айтқанда, қалай ақша табуға — аударылды».

Олардың көбі солай істеді. Олардың балалары екі таңбалы экономикалық өсімнің даңқты дәуірінде өсті. Бірақ Covid кезінде экономика баяулады және қалпына келмеді. Ескі теңдеу — қатты еңбек = тұрақты жұмыс — енді жұмыс істемейді, олар жаңа баяндаманы қалайды, дейді Сян.

Жастар арасындағы жұмыссыздық 21,3%-ға жетті, содан кейін үкімет 2023 жылдың ортасында деректерді жариялауды тоқтатты. «Жақсы жұмысы» барлар — мемлекеттік қызметшілер, корпоративтік қызметкерлер, инженерлер — оны жоғалтудан қорқады.