Қытай азаматтарының елден шығуына жаңа кең ауқымды шектеулер енгізілді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Жаңа ережелерге сәйкес, шетелде Қытайдың ұлттық қауіпсіздігіне немесе мүдделеріне "нұқсан келтірді" деп танылған азаматтарға үш жылға дейін елден шығуға тыйым салынуы мүмкін. Заң сондай-ақ елдің өнеркәсіптік немесе технологиялық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін кез келген адамға қатысты қолданылады.
Қытай жартылай өткізгіштер мен жасанды интеллект сияқты салаларды мұқият бақылайды, өйткені Бейжің мен Вашингтон арасындағы технологиялық үстемдік үшін бәсеке қыза түсуде. Хабарламаларға сәйкес, бұған дейін осы салалардағы кейбір басшыларға саяхат шектеулері қойылған. Наурызда Meta компаниясы сатып алған Manus атты жасанды интеллект компаниясының тең құрылтайшыларының Қытайдан шығуына тыйым салынғаны хабарланған.
Жаңа ережелер бойынша шекара қызметкерлері енді Қытай азаматтарын "жоғары тәуекелді" деп танылған елдер мен аймақтарға саяхаттаудан сақтандыруға міндетті. Алайда ережелер жарияланғанға дейін де кейбір адамдардың белгілі бір елдерге баруы шектелген болатын. Мемлекеттік қызметшілер осы бақылауға ең алғашқы топтардың қатарында болды, кейіннен ол мемлекеттік кәсіпорын қызметкерлері мен қарапайым азаматтарды қамтыды.
Аньхой провинциясының зейнеткерлікке шыққан қарапайым мемлекеттік қызметшісі BBC Chinese-ге 2018 жылы оның жұмыс орны қызметкерлерді паспорттарын тапсыруға мәжбүрлегенін айтты. Ол былтыр зейнеткерлікке шыққанына қарамастан, паспорты бұрынғы жұмыс берушісінің қолында қалып отыр. Бұрынғы мемлекеттік қызметшінің айтуынша, қызметкерлер шетелге саяхаттау үшін өтініш беріп, себебін түсіндіруге міндетті болған, бірақ барлық өтініштер мақұлданбаған. Оның айтуынша, туыстарын аралау сапарлары туристік сапарларға қарағанда жиі мақұлданған.
"Бұл негізінен жемқор шенеуніктердің қашуына немесе активтерді шетелге аударуына жол бермеу үшін", — деді ол. "Жоғары лауазымды шенеуніктер үшін бұл мемлекеттік құпиялардың жариялануына жол бермеу мақсатында болуы мүмкін."
Бейжіңдегі мемлекеттік қаржы мекемесінде жұмыс істейтін, бүркеншік аты Сяо Ван деген ер адам BBC Chinese-ге әріптестерінің көптен бері паспорттарын тапсырып, шетелге саяхаттау үшін рұқсат алуға міндетті екенін айтты. 32 жастағы ол менеджерлердің қызметкерлерге "Жапония сияқты сезімтал елдерге баруға мүлдем тыйым салынған" деп ауызша ескерткенін айтты.
Джорджтаун университетінің Азия құқығы орталығының атқарушы директоры профессор Том Келлогг BBC Chinese-ге кеңейіп келе жатқан саяхат шектеулері "терең алаңдаушылық тудыратынын" айтып, олар Қытай көшбасшысы Си Цзиньпин тұсындағы "өсіп келе жатқан идеологиялық бақылауды" көрсететінін, бұл Мао Цзэдун дәуірін еске түсіретінін мәлімдеді.
Маоның ондаған жылға созылған билігі тұсында Қытай әлемнен оқшауланған болатын, ал халықаралық саяхат қытайлықтардың өмірінің бір бөлігіне айналғаны 1990-жылдары, Қытай бірқатар реформалар мен ашылу саясатын жүргізгеннен кейін ғана мүмкін болды. Келлоггтің айтуынша, бүгінгі әртүрлі саяхат шектеулері "сол ауыр дәуірді еске түсіреді".
Қытай үкіметінің "қауесеттерді жоққа шығаратын" Piyao платформасы өткен аптада мәлімдеме жариялап, жаңа ережелер "қарапайым азаматтардың саяхатын шектемейді, керісінше жоғары тәуекелді бағыттар мен әдеттен тыс саяхат үлгілері бар адамдарға қарсы алдын алу шарасы ретінде қызмет етеді" деп мәлімдеді. Мәлімдемеге сәйкес, ережелер адамдардың елден кетуге алдануы немесе шетелде заңсыз құмар ойындар мен алаяқтық қызметімен айналысуы сияқты "мәселелерді" шешу үшін шығарылған.
Жалпыға қолжетімді ақпаратқа сәйкес, қытайлық азаматтар қазіргі уақытта өздерінің шығу бақылауына жататынын өз бетінше тексере алмайды. Ресми жазбаша немесе ауызша хабарлама берілмейінше, адамдар әдетте құжаттарға өтініш бергенде немесе кетуге әрекеттенгенде ғана шектелгенін біледі.
Қытай Сыртқы істер министрлігі мен иммиграция органдары BBC Chinese-дің сұрауларына жауап бермеді.
Safeguard Defenders құқық қорғау тобының BBC-ге берген деректеріне сәйкес, Қытай билігі соңғы жылдары азаматтарына қатысты шығуға тыйым салуды күрт күшейтті. Қытайдың жоғарғы сотының дерекқоры 2016 жылы шығуға тыйым салу туралы тек 89 жазбаны көрсетті, ал былтыр бұл көрсеткіш 188 760-қа жетті. Шығуға тыйым салуға қатысты азаматтық үкімдердің пайызы да 2019-2025 жылдар аралығында 30 еседен астам өсіп, шамамен 0,23%-дан 7,3%-ға дейін көтерілді. Мұндай істердің нақты көлемі жабық үкімдердің көбеюіне байланысты одан да жоғары болуы мүмкін.
Сарапшылардың айтуынша, ережелер адам құқықтары сияқты салаларда жұмыс істейтін азаматтарға да әсер етуі мүмкін. "Бұл қытайлық азаматтардың шетелде не істеп, не айтатынын бақылауға арналған тағы бір құрал", — деді профессор Келлогг. "Кейбір жағдайларда мемлекеттік қауіпсіздік органдары адамдардың шетелде Қытай үкіметін сынауына жол бермеу немесе олардың құқық қорғау қызметін жазалау үшін төлқұжат беруден тікелей бас тартады."