Қытай АҚШ-тың ядролық сынақтарды бақылайтын сейсмологын екі жылға жуық уақыт бойы тыңшылық жасады деген айыппен ұстап отыр, деп хабарлайды оның отбасы. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
54 жастағы Чен Юлинь 2024 жылдың қараша айында Бейжіңге отбасын көру үшін барған сапары кезінде тұтқындалған, деп мәлімдейді кепілге алынғандарды қорғау тобы Global Reach. Отбасы Ченді босату туралы ешқандай белгі көрмеген соң, үндеу тастауды ұйғарған.
Оның әйелі, сейсмолог Ронг Юфанг, Ченнің қытайлық әріптестерімен тығыз жұмыс істегенін және айыптаулардың «қате және оның атқарған жұмысының ашық және бірлескен сипатына сәйкес келмейтінін» айтты.
Оның жарияланған жұмыстары Қытайдың жақын досы және ядролық қару бағдарламасы мен жерасты сынақтары үшін бұрыннан санкцияланған Солтүстік Кореяға бағытталған.
Ченнің жұмысы Бейжіңнің ядролық бағдарламасына қатысты ма, жоқ па, белгісіз. АҚШ барлауы Қытайдың жаңа арсенал әзірлеп, құпия сынақтар жүргізіп жатқанын болжайды, бірақ Бейжің бұны жоққа шығарады.
Сейсенбі күнгі күнделікті брифингте Қытай Сыртқы істер министрлігінің өкілі Линь Цзянь «сот органдары істерді заңға сәйкес қарайтынын» айтты. «Заңсыз ұстау деген жоқ», - деді ол. Қытайда тыңшылық айыбы өмір бойына бас бостандығынан айыруға немесе өлім жазасына кесілуі мүмкін.
Чен қазір «заңсыз ұсталған» деп танылған жалғыз АҚШ азаматы.
«Мен күйеуіммен 600 күннен астам уақыт бойы сөйлесе алмадым және оның денсаулығы мен әл-ауқатына алаңдаймын», - деді Ронг Global Reach арқылы таратқан мәлімдемесінде.
Reuters-ке берген сұхбатында ол қытай билігінің күйеуін жұмысына қатысты 100 реттен астам сұраққа алғанын және ұсталған алғашқы 13 айда адвокатпен кездесуге рұқсат берілмегенін айтты.
Қытайда туған Чен 2011 жылы АҚШ азаматы атанды. Ол Массачусетс штатының Бостон қаласында тұрады.
Ол сейсмологиялық деректерді пайдаланып ядролық сынақтарды анықтауға маманданған және АҚШ үкіметі қаржыландырған бірнеше жобаны жүзеге асырған. Ронг оның Қытайдағы әріптестерімен жұмысы әрқашан «ашық» жүргізілгенін айтты.
«Ол дәл қытай үкіметі қалайтын адамдар арасындағы байланыс түрін жасап жүр», - деп қосты ол.
Ченнің жұмысы 2020 жылғы желтоқсандағы зерттеуді қамтиды, онда Қытайды қоса алғанда, Азия бойынша жазылған сейсмикалық деректер ядролық сынақтарды бақылау мен қуатты бағалау әдістерін жетілдіру үшін қарастырылған.
Global Reach мәліметінше, «АҚШ үкіметінде Ченнің тұтқындалуына Қытайдың Ядролық сынақтарға жан-жақты тыйым салу туралы шартты бұза отырып, ядролық сынақтар жүргізуі себеп болған деген күдік бар».
Топтың айтуынша, Ченнің тәжірибесі Қытайға «АҚШ-тың сейсмикалық анықтау әдістемелері туралы мүмкіндігінше көп білуге және шартты айналып өтуге мүмкіндік беретін қарсы шараларды әзірлеуге мүмкіндік береді».
Шарт Жер бетіндегі барлық ядролық жарылыс сынақтарына тыйым салуды көздейді, бірақ бірнеше «ядролық қабілеті бар» мемлекеттер оны әлі ратификациялаған жоқ. Олардың қатарында АҚШ пен Қытай бар, екеуі де жарылғыш ядролық сынақтарға ерікті мораторий жариялаған.
2020 жылы маусымда Дональд Трамптың бірінші президенттігі кезінде оның әкімшілігі Бейжіңді елдің солтүстік-батысындағы Лоб-Нур нысанында жасырын жерасты ядролық сынақ жүргізді деп айыптады. Қытай бұл айыптауларды негізсіз және саяси себепті деп жоққа шығарды.
Тағы бір америкалық кепілге алынғандарды қорғау тобы Foley Foundation Ченнің денсаулығына алаңдаушылық білдіріп, оның қант диабеті, жоғары қан қысымы және жоғары холестеринмен ауыратынын атап өтті.
«Оған әділетсіз түрде түрмеде отырған кезде қолжетімді емес емдеу мен күтімге сенімді қолжетімділік қажет», - деді топ.
Массачусетс штатынан сайланған сенатор Эдвард Марки, демократ, Бейжіңнің «Ченге қарым-қатынасы [Қытайдың АҚШ-пен] әріптестігіне нұқсан келтірді және басқа академиктерді Қытайдағы әріптестерімен байланысудан бас тартуы мүмкін» деді.
«Оның әділетсіз ұсталуына назар аударудың күшеюі Қытай үкіметін дұрыс әрекет етуге және Ченді босатуға мәжбүр етеді деп үміттенемін», - деп жазды ол сейсенбіде жарияланған мәлімдемесінде.
Ченнің ұсталуы туралы мәліметтер Қытайдың тағы бір америкалық ғалым, Мьянмаға бағытталған сараптамалық орталықтың директоры Мин Зинді тұтқындағанын растағаннан кейін бір ай өткен соң жария болды.
Бейжің Мин Зинді тыңшылық жасады және Қытайдың ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндірді деп айыптайды.